12. Ferdynand Ruszczyc - Młyn zimą

  • Poprzedni

    Poprzednia praca

    Jan Stanisławski
    - Pejzaż,

  • Następny

    Następna praca

    Bolesław Biegas
    - Zamyślony, POCZ. LAT 20. XX W.,

wszystkie obiekty

Opis obiektu

Po ukończeniu Akademi w Petersburgu w 1897 r. Ferdynand Ruszczyc zamieszkał w rodzinnym Bohdanowie. Od tego momentu rodzinny krajobraz stał się głównym tematem jego obrazów. Wtedy też dojrzał bardzo indywidualny styl artysty zadziwiający współczesnych nieznaną dotąd interpretacją krajobrazu, jego intensywną wrażeniowością oraz dynamiką treści symbolicznych. Tematem, który szczególnie mocno zafascynował artystę był widok należącego do Ruszczyców drewnianego młyna w pobliskiej wiosce Doukniewiczach. Już w pamiętnikach z 1987 i 88 roku artysta wciąż wspomina o rozterkach związanych z poszukiwaniem odpowiedniej kompozycji tego motywu. Szkicuje w plenerze i w pracowni, niemal w każdej porze roku i o różnych porach dnia. Kilka niewielkich pod względem wymiarów, przedstawień młyna powstało już na przestrzeni 1897 roku. W styczniu 1898 roku pisze: Patrzyłem długo na młyn. Można z niego coś zrobić ale trudne to zadanie bardzo.” Kilka dni później zapisze: „Młyn mnie męczy. Wody skończyć nie mogę. Psuje ona resztę. Chodziłem do młyna, widziałem dużo ładnych kombinacji barw i motywów, nawet widziałem, że i u mnie na obrazie prawda, ale zawsze nie to i znów wątpię... - Bohdanowice, styczeń 1898 - cytat z pamiętnika artysty za: Ruszczycówna J. Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936. Pamiętnik wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1966, s. 30.

Pierwszym wielkoformatowym obrazem był Młyn z 1898 roku - widok pogrążonego w zimnym przedwiośniu budynku wystawiany był na Salonie Wiosennym Akademii Petersburskiej: Prace jego na tych wystawach nie przechodziły niezauważone. W 1898 r. obraz Młyn zimą nabył S. Mrozow, znany kolekcjoner moskiewski. Tym obrazem namalowanym zaraz po ukończeniu Akademii rozpoczął artysta serię kompozycji na temat młyna w Bohdanowie. Liczne rysunki i kilka studiów olejnych ukazują jak wytrwale szukał on odpowiedniego ujęcia. W wyniku tych dociekań przedstawił okryty lodem i śniegiem stary młyn, którego masyw został spotęgowany usytuowaniem w skrócie i znacznym zbliżeniem do widza. - cyt. za: Ruszczycówna J. Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1964, s.11.

Rzeczywiście powstały na początku 1902 roku Młyn zimą, wydaje się być swoistym ukoronowaniem poszukiwań artystycznych Ruszczyca - finalnym opracowaniem tematu, który fascynował go tak długo. Prezentowane płótno jest największym spośród zimowych przedstawień tego motywu, i jednym z największych płócien samego Ruszczyca. Artysta po duże formaty sięgał rzadko, a jeśli już, prace takie były wielokrotnie nagradzane, wystawiane i doceniane oraz najsilniej wyrażały duszę jego malarstwa: Ruczaj leśny (1898-1900) MN Warszawa, Młyn (1898) MN Kraków, Z brzegów Wilejki (1900) Muzeum Okręgowe w Toruniu, Krzyż w śniegu (1902) wł. rodziny, czy Bajka zimowa (1904) MN Kraków, oraz jedne z najważniejszych dzieł polskiego malarstwa: Ziemia (1898) MN Warszawa, oraz nasycony patriotycznym symbolizmem Nec Mergitur (1904-1905). Niemal wszystkie też znajdują się w stałych ekspozycjach największych polskich muzeów.

Zaliczany do najważniejszych dzieł artysty Młyn zimą (1902) postał najprawdopodobniej na bezpośrednie zamówienie samej rodziny arcyksiążęcej Habsburgów z Żywca, lub został przez nią zakupiony w krótkim czasie po jego stworzeniu. I pozostawał w zbiorach Galerii Arcyksiążęcej w Żywcu aż do końca II Wojny Światowej. Stąd nieobecność jego na licznych, przedwojennych wystawach w których uczestniczył Ruszczyc. Obraz (spóźniony) dojechał dopiero na pośmiertną wystawę prac Ruszczyca w Warszawie w 1937 r. i Krakowie (1937-1938). Fundator obrazu, Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg był mecenasem polskiej sztuki a w jego kolekcji znajdowały się prace m.in. Wojciecha Kossaka, Teodora Axentowicza, Leona Wyczółkowskiego, Kazimierza Pochwalskiego, Jacka Malczewskiego czy Juliana Fałata. Zarówno arcyksiążę Karol Stefan Habsburg jak i jego małżonka Maria Teresa żywo interesowali się sztuką. Uczestniczyli niemal we wszystkich wydarzeniach artystycznych Wiednia i Galicji. Zwani pierwszymi polskimi Habsburgami działali mocno na rzecz suwerenności kraju, rozwoju gospodarczego regionu oraz polskiej kultury i sztuki. Wiadomo również że na kilka lat przed przebudową rodzinnych posiadłości (zakończoną w 1911 r.) arcyksiążę Karol Stefan zamawiał u największych polskich artystów obrazy mające zdobić salony Nowego Zamku w Żywcu. Ferdynand Ruszczyc już przed powstaniem Młyna zimą dał się poznać szerokiej publiczności jako wybitny pejzażysta, doceniany szczególnie za tak bliskie jemu widoki zimy i przedwiośnia. Dodatkowo w 1902 roku gościł we Wiedniu z organizowaną przez siebie wystawą Stowarzyszenia Artystów Plastyków „Sztuka”. Z Galicją wiązały go również liczne koneksje ze środowiskiem akademii krakowskiej. Po zakończeniu II Wojny Światowej obraz znajdował się przez wiele lat w kolekcji prywatnej gliwickiego kolekcjonera Mieczysława Patryarchy, z której wypożyczony był na wielką wystawę Ruszczyca w 25-lecie śmierci artysty organizowaną przez Muzeum Narodowe w Warszawie w 1964 r. Wyjątkowa historia obrazu sprawiła, że był on niedostępny i mało znany przez ponad 100 lat od powstania. Precedensem jest dostępność obrazu tak wysokiej klasy muzealnej na rynku kolekcjonerskim.

Obraz Ferdynanda Ruszczyca Młyn zimą (1902) jest nie tylko jednym z najważniejszych przykładów polskiego malarstwa ale też kwintesencją młodopolskiego spirytualizmu, romantycznego zwrotu w kierunku duchowych wzruszeń, pogłębiającego nastrojowość krajobrazów nie tylko u Ruszczyca ale również u Pankiewicza czy Stanisławskiego. W obrazach Ruszczyca człowiek odgrywa bardzo marginalną rolę, jest wręcz nieobecny. To przesunięcie głównej roli z człowieka na naturę wynika według przyjaciela artysty Jana Bułhaka głównie z samotniczej natury artysty, ale też dalece uosabia młodopolską nastrojowość. Epickie, niezwykle ekspresyjne malarstwo Ruszczyca zrodziło się z umiłowania ziemi rodzinnej, z fascynacji elementami siły przyrody i biologicznym rytmem jej przemian. Głównym motywem jego twórczości pozostał pejzaż. Wrażenia płynące z natury poddawał subiektywnej interpretacji i przekształcał na język malarskiej wypowiedzi. Na obrazie widzimy stary wiejski młyn, przysypany grubą warstwą śniegu skrzącego się w ostatniej poświacie zachodzącego słońca delikatnym błękitem i różem. Stare, omszałe belki przesiąknięte zimną wodą podtrzymują ten opustoszały „pałac zimowy”, który zasłania ostatnie promienie słońca przez co główny plan ukazany jest w potęgującym wrażenie chłodu półcieniu. Przegrody upustu zawiane zaspami śniegu kontrastują mocno z czarną wodą w zbiornikach, tak czarną i zimną, że nie odbija żadnych blasków a wręcz zdaje się je pochłaniać jak atłas. To brutalne piękno kontrastuje z delikatną poświatą promieni zachodzącego słońca. Gdzieś tam za młynem piękne, zimowe słońce oświetla ciepło leśny pejzaż i malownicze jezioro, ale Ruszczyc wydaje się to ignorować, zatrzymuje nasz wzrok na tajemniczym „zapleczu” starego wiejskiego młyna i każe spojrzeć w czarną taflę wody.

„Nie można przemilczeć pewnego metaforycznego znaczenia samego motywu stawu lub jeziora, które jak często występują w kompozycjach Ruszczyca. W psychoanalitycznej ocenie motywów pejzażowych, jezioro jest „okiem pejzażu”, stanowi jego najbardziej piękny i ekspresyjny element, a jego głębokość jest odpowiednikiem głębi natury ludzkiej.” - Krakowski P.O symbolizmie w pejzażach Ferdynanda Ruszczyca [w:] Ruszczycówna J. Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936. Pamiętnik wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1966, ss. 72-73.

 

Proweniencja

kolekcja prywatna, Warszawa
kolekcja Mieczysława Patryarchy, Gliwice
kolekcja arcyksięcia Karola Stefana Habsburga, Galeria Arcyksiążęca w Żywcu
zakup od artysty

Wystawiany

Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, listopad-grudzień 1937.
Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936, Katalog wystawy pośmiertnej, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, Kraków, grudzień 1937 – styczeń 1938.
Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1964.

Reprodukowany

Ferdynand Ruszczyc – Życie i dzieło, Księga zbiorowa, pod red. Jana Bułhaka, Komitet Uczczenia Pamięci Ferdynanda Ruszczyca, Wilno, 1939, s. 34, 425.
Ruszczycówna J. Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936. Pamiętnik wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1966, il. 58, 120.
Ruszczyc F., Dziennik: Ku Wilnu 1894 – 1919, t.I, Wydawnictwo Secesja, Warszawa, 1994, il. 57.
Charazińska E., Micke-Broniarek E., Tyczyńska A., Polish Painting in private collections, Dom Aukcyjny Agra, Warszawa, 1995, s. 131.
Katalog Aukcji Dzieł Sztuki 28 lutego 1999, Dom Aukcyjny Polswiss Art, Warszawa, 1999, poz. 28.
Krzysztofowicz-Kozakowska S., Sztuka Młodej Polski, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków, 1999, s.330.
Krzysztofowicz-Kozakowska S., Stolot F., Historia malarstwa polskiego, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2000, s. 311.
Kokoska B., Malarstwo polskie, wyd. Kluszczyński, Kraków, 2001, s. 236.
Poradnik polskiego kolekcjonera, praca zbiorowa, Wydawnictwo Kluszczyński, 2003, s. 71.
Dzieje sztuki polskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2005, s. 209.
Kluszczyński R.J., Od Michałowskiego do Fangora – Nowoczesne malarstwo polskie, WBC, Kraków, 2016, s. 246.

WZMIANKOWANY:

Ferdynand Ruszczyc – Życie i dzieło, Księga zbiorowa, pod red. Jana Bułhaka, Komitet Uczczenia Pamięci Ferdynanda Ruszczyca, Wilno, 1939, ss. 423, 444.
Dobrowolski T., Sztuka Młodej Polski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1963, s. 308.
Dobrowolski T., Sztuka polska, Wydawnictwo Literackie Kraków, 1974, s. 620.
Ruszczyc F., Dziennik: Ku Wilnu 1894 – 1919, t.I, wyd. Secesja, Warszawa, 1994, s. 125, 137, 138.
Krzysztofowicz-Kozakowska S., Stolot F., Historia malarstwa polskiego, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2000, s. 311.
Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936. Życie i dzieło, Muzeum Narodowe w Krakowie, 2002. s. 16.
Poradnik polskiego kolekcjonera, praca zbiorowa, Wydawnictwo Kluszczyński, 2003, s.71.
Dzieje sztuki polskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2005, s. 209.

Biogram artysty

Ferdynand Ruszczyc urodził się 10 grudnia 1870 r. w Bohdanowie. W 1890 roku ukończył gimnazjum w Mińsku i wyjechał na studia prawnicze do Petersburga, po dwóch latach przeniósł się na petersburską Akademię Sztuk Pięknych gdzie studiował w pracowni wybitnego pejzażysty Iwana Szyszkina a następnie Archipa Kuindżi. Otrzymał tytuł "kłassnyj chudożnik" III stopnia. W listopadzie 1897 r. obronił dyplom. W tym okresie odbył podróże na Krym oraz do krajów bałtyckich, jednak, już wtedy, kończąc akademię tworzył obrazy w dojrzałym indywidualnym stylu. Do 1900 r. uczestniczył jeszcze w Wystawach Wiosennych Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, w końcowym okresie jednocześnie wystawiając już ze stowarzyszeniem "Mir iskusstwa" w Petersburgu i Moskwie, w którym działał od 1899 do 1902 roku. Jego obrazy doceniane były przez wybitnych kolekcjonerów i krytyków tamtych czasów. 

Poczta dzisiejsza, jak zwykle poniedziałkowa, przyniosła całą wiązankę czasopism. Na ostatniej stronicy „Kraju” nr 43 znalazłem dla siebie miłą niespodziankę: wyjątki z artykułu St. R. Lewandowskiego z czeskiego „Slovansky Przehlad”. Mówi tam o „kresowcach” i o „stojącym na czele ich wszystkich Ruszczycu”. „Długo musiał patrzeć na przyrodę, studiować ją i badać, umiłował ją i myślą i sercem syna tych stron polskich, których piękność jest mu drogą...”. Dumny jestem, że to wyczytano z moich prac. - Ferdynand Ruszczyc Bohdanów, 30 X. 1900 - cyt. za: Ruszczyc F., Dziennik: Ku Wilnu 1894 – 1919, t.I, wyd. Secesja, Warszawa, 1994, s.125-126.

Fenomen malarstwa Ruszczyca został szybko doceniony. Podczas wystawy prezentującej prace dyplomowe jego obraz „Wiosna” nabył sam Paweł Tretiakow, założyciel słynnej Galerii Trietiakowskiej w Petersburgu. Jego Młyn o zachodzie słońca zakupił rosyjski kolekcjoner Sawwa T. Mrozow, co umożliwiło artyście podróż artystyczną po Europie (Warszawa, Berlin, Kolonia, Paryż, Włochy, Monachium, Wiedeń, Kraków). Jednak podsumowując jednak tę podróż młody artysta pisze: „Można pozostać wiernym ojczyźnie mimo wszelkich pokus... Widzimy i podziwiamy piękność innych krajów, składamy jej hołd... a jednak kochamy tylko swój, czujemy, że on do nas należy a my do niego.” - Cytat z pamiętnika artysty za: Ruszczycówna J. Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936. Pamiętnik wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1966, s. 34.

 Od 1899 roku Ruszczyc stał się bardziej obecny w życiu artystycznym Warszawy i Krakowa. Od 1899 roku wystawiał w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1900 roku został członkiem krakowskiego Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka" wielokrotnie wystawiając z nim swoje prace: w Warszawie (1899, 1903, 1905, 1907), Krakowie (1901, 1903, 1907, 1909), Kijowie (1901), Pradze (1902), Wiedniu (1902, 1908), Wilnie (1903), Dusseldorfie (1904), Lipsku (1904), Dreźnie (1905), Monachium (1905), Poznaniu (1909), Budapeszcie (1910) i Berlinie (1915). W 1900 roku swoje prace wystawiał również w Salonie Sztuk Pięknych Aleksandra Krywulta w Warszawie. W 1902 roku Polska Akademia Umiejętności przyznała mu nagrodę z fundacji Probusa Barczewskiego za obraz Ruczaj leśny. Należał do grona organizatorów i pierwszych profesorów Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, jedynej polskiej, wyższej uczelni artystycznej w zaborze rosyjskim, gdzie wykładał w latach 1904-1907. Po śmierci Jana Stanisławskiego przez rok prowadził katedrę pejzażu w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (1907-08), z czego zrezygnował ze względu na animozje personalne w krakowskim środowisku artystycznym. W 1908 roku wrócił do Wilna, od tego czasu jego wysiłki skupiły się głównie na organizacji życia artystycznego i kulturalnego tego miasta. Uczestniczył w projektach konserwatorskich przestrzeni miejskiej, zajmował się grafiką użytkową, ilustratorstwem oraz scenografią. W latach 1918-1919 doprowadził do powstania Wydziału Sztuk Pięknych na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie, którego został pierwszym dziekanem.

Ruszczyc niemal już na akademii stworzył zupełnie własny typ dramatycznego, rozległego, epickiego pejzażu. Jego niezależność od akademizmu podkreślał dobitnie Siergiej Diagilew zapraszając go na organizowane przez siebie wystawy prac modernistów. Mimo zachwytu płótnami Claude'a Monet'a Ruszczyca łączy z impresjonistami tylko swego rodzaju zachwyt nad wrażeniowością pejzażu. W obrazach takich jak Bajka Zimowa (1904), stylistyką co prawda nawiązuje do secesji, w innych, jak Most zimą (1901), do polskiego realizmu XIX w. ale nigdy jednak nie popadł całościowo w żaden z tych nurtów. To dowodzi jak wielką indywidualnością na tle polskiego malarstwa jest jego twórczość.

W 1932 roku Ruszczyc podupada na zdrowiu (mimo paraliżu prawej ręki nadal maluje lewą), z choroby nigdy nie wydobrzał, zmarł 30 października 1936 roku. Po jego śmierci powołano w Wilnie Komitet Uczczenia Pamięci Ferdynanda Ruszczyca i natychmiast przystąpiono do organizacji wielkiej wystawy retrospektywnej jego twórczości wystawianej na przełomie 1937 i 1938 roku kolejno w Wilnie, Warszawie i Krakowie. „Zgromadzono wtedy w Wilnie 336 prac i uzupełniono tę wystawę w Warszawie i Krakowie z miejscowych zbiorów. Katalog krakowski obejmował 384 pozycje. Ambicją organizatorów wystawy pośmiertnej było pokazanie twórczości artysty w jak najbogatszym doborze prac, zestawienie możliwie pełne jego dzieła.” - Ruszczycówna J. Ferdynand Ruszczyc 1870 – 1936, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa, 1964,s.19

Równolegle staraniem komitetu opracowywano wydaną w 1939 roku wielką monografię życia i twórczości artysty Ferdynand Ruszczyc – Życie i dzieło, Księga zbiorowa, pod red. Jana Bułhaka. W latach 60tych z inicjatywy prof. Stanisława Lorenza dyr. Muzeum Narodowego w Warszawie, podjęto podobne starania z okazji 25-lecia śmiercią artysty. Straty wojenne nasuwały liczne trudności, i mimo przedłużających się prac i poszukiwań na liście wystawy warszawskiej zabrakło 143 pozycji wzmiankowanych w katalogu z Wilna z 1937 r. Zaginęło wiele rysunków artysty oraz znamiennych dla twórczości obrazów olejnych jak Ballada, Jabłoń, Anioł Pański czy Po balu. Wystawa z 1964 roku prezentowała jednak 493 obiekty ze względu na włączenie do niej prac z muzeów Leningradu i Mińska oraz bardzo bogatego zbioru projektów do inscenizacji Balladyny ze zbiorów Muzeum Teatru w Warszawie, ponownie udostępniono też obrazy z prywatnych kolekcji.

Nr katalogowy: 12

Ferdynand Ruszczyc (1870 - 1936)
Młyn zimą, 1902


olej, płótno / 116 x 133 cm
sygn. l.d.: F. RUSZCZYC/ B. 1902


Cena wywoławcza:
700 000 zł
155 903 EUR
165 877 USD

Estymacja:
1 800 000 - 2 500 000 zł
400 891 - 556 793 EUR
426 541 - 592 418 USD

Cena sprzedaży:
1 850 000 zł*
412 027 EUR
438 389 USD

AUKCJA DZIEŁ SZTUKI
14 GRUDNIA 2016

14 grudnia, 2016 r. godz. 19.00
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

Wystawa przedaukcyjna:
24 listopada - 14 grudnia 2016 r.
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

Kontakt w sprawie obiektów:

galeria@polswissart.pl
tel.: +48 (22) 628 13 67

ZLECENIE LICYTACJI

Zapytaj o obiekt   

Newsletter

Zapisując się na newsletter Domu Aukcyjnego Polswiss Art otrzymujesz: