26. Jacek Malczewski - Pieśń nadziei

  • Poprzedni

    Poprzednia praca

    Marian (Marzyn) Konarski
    - Józef Piłsudski – projekt konnego pomnika, 1936

  • Następny

    Następna praca

    Wlastimil Hofman
    - Portret młodej dziewczyny, 1926

wszystkie obiekty

Opis obiektu

Prezentowana praca, pojawiająca się na rynku antykwarycznym po raz pierwszy, jest niezwykle ciekawą i bogatą w wątki kompozycją Jacka Malczewskiego. Scena koncentruje się wokół wyraźnie zarysowanych postaci siedzących w otwartych drzwiach jakimi są sędziwy żołnierz z głową podpartą rękoma, na drugim planie kobieta w zapasce na głowie zwrócona w przeciwną stronę z półprzymkniętymi oczyma oraz dwie dziewczynki z instrumentami smyczkowymi w dłoniach wychodzące z wnętrza domu w kierunku widza.

Siedzącego mężczyznę w żołnierskim szynelu utożsamiać można z postacią sybiraka – bohatera wielu kompozycji Malczewskiego z pierwszych lat XX wieku. Sam ubiór mężczyzny w obrazach artysty symbolizował zawsze doświadczenie życiowej wędrówki i tułaczkę dawnych powstańców, zesłańców syberyjskich. Zacytować można tu Kazimierza Wykę, który doskonale identyfikował znaczenie symboliczne rekwizytów używanych przez Malczewskiego w jego pracach: „Szynel. Malczewski posiadał specjalną zdolność uruchamiania w funkcji znaków symbolicznych najprostszych przedmiotów z bezpośredniego otoczenia człowieka. (…) Trudno wyliczyć wszystkie obrazy, gdzie na ramionach postaci zamieścił Malczewski stary żołnierski szynel. Jest to oczywiście szynel żołnierski noszony w wojsku rosyjskim, z tego bowiem zaboru pochodził artysta. Na pewno w większości przykładów staje się on znakiem uczestnictwa w porozbiorowej historii narodu i w jego martyrologii. Nietrudno zauważyć, że wyróżnione nim postacie nigdy nie podlegają kpinie i żartowi ze strony ich twórcy. Jest to poniekąd znak ochronny w stosunku do takich postaw obecnych w osobowości Malczewskiego. Nawet dawna zbroja rycerska będzie przez niego użyta niekiedy w funkcji ironicznej, szynel – nigdy” (Thanatos i Polska, czyli o Jacku Malczewskim, Kraków 1971, s. 38). Jest 1906 rok. Postać sybiraka siedzącego z podpartą dłońmi głową, w geście zmęczenia, niemalże rezygnacji i utraty nadziei symbolizuje nastroje jakie początek nowego wieku zastał wśród Polaków a które podzielał również sam artysta – po ponad wieku żmudnej walki o odzyskanie wymarzonej niepodległości stary sybirak zdaje się nie mieć już złudzeń. Za nim na drugim planie Malczewski umieścił siedzącą w drzwiach kobietę w zapasce na głowie. Jej twarz zwrócona jest w przeciwną względem sybiraka stronę. Półprzymknięte oczy, zastygły wyraz twarzy, nie zdradzający żadnej niemalże emocji daje wrażenie nieprzejednania. Postać tę utożsamić można z rzymską Parką bądź jej greckim odpowiednikiem Mojrą. Parki symbolizowały starogreckie pojęcia filozoficzno-mitologiczne dotyczące losu ludzkiego i porządku świata - były boginiami życia i śmierci oraz znały przyszłość ludzi i bogów. Mamy więc tu personifikację ludzkiego losu, podążającego sobie tylko znaną ścieżką. Postawa siedzącej kobiety, jej twardość, stanowczość zdają się mówić, że na nic ludzkie wysiłki i poświęcenie – to co jest człowiekowi pisane musi się wypełnić.

Scenę domykają umiejscowione z prawej strony kompozycji dwie dziewczynki z warkoczykami. Pogodne nieświadome niczego istoty wybiegają z domu trzymając w rękach ludowe żłóbcoki. Ponownie rekwizyt staje się tu nośnikiem ukrytej treści. Malczewski wielokrotnie umieszczał w swoich obrazach instrumenty muzyczne – symbole posłannictwa sztuki. Żłóbcoki, podhalański instrument o trzech, a później czterech strunach pojawiał się kilkukrotnie w kompozycjach artysty. Dziewczynki niosące w dłoniach ten instrument odczytywać można jako młodość wygrywającą pieśń nadziei. Zasłuchany w tę słodką muzykę sędziwy sybirak choć doświadczony i rozgoryczony to pogodzony u kresu swego życia z własnym losem może nadal zachować ufność w to, że przyszłość przyniesie wymarzoną Polskę.

W identyfikacji postaci, które posłużyły za modeli wspomagają nas inne prace Malczewskiego powstałe w pierwszych latach XX wieku. Siedzącym na przyzbie sybirakiem w żołnierskim szynelu jest długoletni, ulubiony model Malczewskiego - „niejaki“ Wójcicki ze Zwierzyńca. Jego wyraziste rysy i szlachetna powierzchowność odpowiadała podniosłej roli, jaką artysta nadawał mu w swoich obrazach z lat 1900-1910. Wymienić tu można na przykład: tryptyk Muzyka (1906; MNW) i Za wcześnie(1905; MNP), obrazy Śmierć (1902), Moja pieśń (1904; MNP), Tobiasz (1904) czy Zatruta studnia IV (1905; MNP).

Twarzy rzymskiej Parce użyczyła najprawdopodobniej Helena Sulima, aktorka teatralna i przyjaciółka artysty. Malczewski uwieczniał ją kilkukrotnie w swoich kompozycjach symbolicznych z pierwszego dziesięciolecia XX wieku. Widzimy ją m.in. w obrazie Na jednej strunie (1905). Portret aktorki wykonał w 1903 roku (zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie).

Proweniencja

Warszawa, kolekcja prywatna

Biogram artysty

Absolwent krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych w klasie Jana Matejki i paryskiej École des Beaux-Arts. Urodził się w 1854 roku w Radomiu. Dzieciństwo spędził w rodzinnym wspólnie ze starszą siostrą Bronisławą urodzoną w 1853 r., młodszym bratem Teodorem urodzonym w 1857 r. i młodszą siostrą Heleną urodzoną w 1861 r. W 1865 roku zmarł brat artysty, co zwróciło jego uwagę w stronę mistycyzmu i duchowości. Wydarzenia Powstania Styczniowego były znamienne dla jego przyszłej twórczości. Wychowany w patriotycznej atmosferze domu rodzinnego oraz kształcony między innymi przez wybitnego literata Alfonsa Dygasińskiego wybitnego pedagoga, uczestnika powstania styczniowego i pisarza pozytywistycznego, Malczewski obierze później wątek patriotyczny za wiodący dla całej swojej twórczości co znajdzie wyraz w obrazach syberyjskich, wielu przedstawieniach Ellenai, ale także licznych symbolach na jego obrazach: kajdanach, jakuckiej czapce, wojskowym szynelu, o którym w przyszłości powie, że był mu wiernym towarzyszem przez całe życie. Już w czasach nauki w gimnazjum Jacek Malczewski poznał Józefa Brandta, który często bywał w Radomiu u swojego wuja Stanisława Lessla. W 1872 r. pokazano Matejce prace młodego Malczewskiego. Jan Matejko skierował list do jego ojca w którym pisał: Rysunki kreślone ręką syna Pańskiego Jacka, zdają się wskazywać i obiecywać niepośledni talent malarski, którego rozwinięcia nie należy może zbyt długo przetrzymywać. Za sprawą tej sugestii w 1873 r. Jacek Malczewski przerwał naukę w gimnazjum i został przyjęty na pierwszy rok studiów w Szkole Sztuk Pięknych. W 1874 r. podczas pobytu w Radomiu namalował swój pierwszy olejny obraz Portret siostry Heleny przy fortepianie. We wczesnym okresie twórczości malował w duchu szkoły Jana Matejki. Były to utrzymane warsztacie akademizmu XIXwiecznego, portrety, sceny rodzajowe i tematy związane z martyrologią Polaków po powstaniu styczniowym (Śmierć Ellenai, Niedziela w kopalni, Na etapie, Wigilia na Syberii).
Od lat dziewięćdziesiątych XIX wieku tworzył obrazy o treściach symbolicznych z przenikającymi się wątkami patriotycznymi, biblijnymi, baśniowymi, literackimi i alegoryczno-fantastycznymi. Ponadto malował wiele portretów, głównie w pejzażu, oraz wyjątkowo ważnych dla odczytania postaci tego artysty autoportretów. W 1880 podróżował do Włoch. W latach 1884-1885 jako artysta wziął udział w naukowej ekspedycji Karola Lanckorońskiego do Małej Azji. Był także w Grecji i we Włoszech. W latach 1885-1886 przebywał przez kilka miesięcy w Monachium. Po powrocie zamieszkał na stałe w Krakowie, gdzie był przede wszystkim profesorem w Szkole Sztuk Pięknych przekształconej w 1900 roku w Akademię Sztuk Pięknych. Dwukrotnie też mianowany był jej rektorem. Latem 1886 roku na weselu córki profesorostwa Janczewskich artysta poznał Marię Gralewską z którą rok później wziął ślub w kościele Mariackim. Rok później urodziła się im córka Julia, a w 1892 r. Rafał - przyszły malarz. Około 1892 r. i pobytu w Monachium rozpoczyna się w twórczości malarza faza dojrzałego symbolizmu z zawsze obecną problematyką losu, ojczyzny, człowieka, artysty, sztuki. Doświadczenia monachijskie, młodopolska atmosfera Krakowa, a także klimat domu rodzinnego, połączyły się i dojrzały wielkich symbolicznych obrazach MelancholiaBłędne koło. W 1898 r. śmierć matki a jeszcze wcześniej ojca oraz brata odcisnęła mocne, smutne piętno na dziełach Malczewskiego. Refleksja nad życiem, przemijaniem i śmiercią, zostanie uosobiona na obrazach w postaci anioła śmierci – Thanatosa. Około 1900 r. artysta związał się z Marią Balową, która była przez lata największą spośród muz artysty. Miłość ta zaważyła na charakterze twórczości Jacka Malczewskiego, który przedstawiał Marię we wszelkich obliczach - jako dumną Polonię, zwycięską Nike, kuszącą Eurydykę, spokojną Thanathos i zwodniczą chimerę.
Malczewski oprócz pracy na krakowskiej Akademii działał aktywnie w krakowskim środowisku artystyczny i kulturalnym. Należał do Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, której w 1897 r. był współzałożycielem oraz od 1908 r. do Grupy Zero, z którymi licznie wystawiał. W ostatnich latach życia przebywał głównie w Lusławicach i Charzewicach k. Zakliczyna. Pod koniec życia dotknięty ślepotą, zmarł 8 października 1929 r.

Nr katalogowy: 26

Jacek Malczewski (1854 - 1929)
Pieśń nadziei, 1906


olej, tektura, płótno / 72,5 x 92,5 cm
sygn. u góry: J. Malczewski 1906


Estymacja:
500 000 - 700 000 zł
116 823 - 163 552 EUR
136 987 - 191 781 USD

Cena sprzedaży:
440 000 zł
102 804 EUR
120 548 USD

AUKCJA DZIEŁ SZTUKI 16 PAŹDZIERNIKA 2018

16 października 2018 r. godz. 19.00
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

Wystawa przedaukcyjna:
26 września - 16 października, 2018 r.
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

Kontakt w sprawie obiektów:

galeria@polswissart.pl
tel.: +48 (22) 628 13 67

ZLECENIE LICYTACJI

Zapytaj o obiekt   

Newsletter

Zapisując się na newsletter Domu Aukcyjnego Polswiss Art otrzymujesz: