Łódź, kolekcja prywatna. Kolekcja spadkobierców artysty.

Kowaleska M., Musiał G. [red.], Antoni Starczewski. Transpozycje, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Łódź 2020.

Prezentowany ,,Układ pasowy pionowy” z lat 60. XX wieku to kompozycja, w której Antoni Starczewski zmaterializował swoją fascynację relacją między sztukami wizualnymi a muzyką. Proces powstawania rytmicznych rzeźb artysta wprost zrównywał z aktem komponowania dzieła muzycznego. Interesowało go zagadnienie modułu, alfabetu. Tworzone przez niego obiekty można traktować jak wizualne partytury, składające się ze znaków ułożonych w porządku liniowym. Prezentowana rzeźba przyjmuje formę dość smukłej, wertykalnej kompozycji, zbudowanej z uporządkowanych elementów. Z płaskiej podstawy wypiętrzają się ostro zarysowane formy przestrzenne przypominające stożki. Dzieło, mimo pozornej statyczności, buduje ekspresję poprzez grę światła. Praca jest doskonałym świadectwem dociekań twórcy, zapoczątkowanych na przełomie lat 50. i 60., w których teorie unistyczne Władysława Strzemińskiego łączą się z poszukiwaniem wizualnych odpowiedników zapisu muzycznego. To właśnie ten nowatorski język sztuki, w którym fizyczne medium zostaje w pełni podporządkowane nadrzędnej idei rytmu, przyniósł artyście międzynarodowe uznanie i utorował mu drogę do reprezentowania Polski na tak prestiżowych wydarzeniach, jak Międzynarodowe Biennale Grafiki we Florencji.

Artysta i nauczyciel akademicki związany ze sztuką awangardową. Starczewski należał, obok Lecha Kunki, Stanisława Fijałkowskiego i Stefana Krygiera, do grupy twórców skupionych wokół myśli Władysława Strzemińskiego, określanych mianem „kręgu Strzemińskiego”. W 1945 roku Antoni Starczewski zapisał się na studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, gdzie wykładowcą był Strzemiński. Studia ukończył w 1951 roku. Po studiach pracował jako projektant przemysłowy w Łodzi oraz Włocławku. Jako nauczyciel akademicki rozpoczął pracę na macierzystej uczelni w 1955 roku, w 1982 roku uzyskując tytuł profesora. Prowadził pracownię tkaniny i gobelinu, od 1982 roku był kierownikiem Katedry Tkaniny na Wydziale Wzornictwa Przemysłowego. Twórczość Starczewskiego nie jest związana z jednym nurtem sztuki, przypisać ją można do sztuki obiektu i strukturalizmu. Artysta uważał się za spadkobiercę myśli Strzemińskiego w tym sensie, że motywy jego dzieł pozbawione są skojarzeń literackich, przez co bliskie są unizmowi. Starczewski początkowo malował ale już od połowy lat 50. XX w. skupił się na ceramice. Znany jest przede wszystkim z efektownych płaskorzeźb. W 1960 roku zrealizował monumentalna płaskorzeźbę „Biblioteka” dla biblioteki uniwersyteckiej w Łodzi. Jakiś czas później artysta zmienił jej tytuł na „Układ na dwie ręce”. Czerpiąc często z muzyki, zwłaszcza w obszarze rytmu jaki cechuje jego kompozycje, Starczewski wykorzystywał poziomy rejestr zapisu znaków, tworząc swoiste partytury. Pozorna harmonie zaburzały zakłócenia rytmu. Idąc tym tropem Starczewki opracował w 1963 roku swój pierwszy alfabet złożony z ok. 30 znaków zbudowanych z cegieł, klocków, płytek, odlanych w tworzywie warzyw i liści. W tkaninie, płaskiej i prostej, alfabetem z kolei były czarne i białe punkty. Dominująca cechą twórczości Antoniego Starczewskiego była próba usystematyzowania, wprowadzania porządku, opanowania masy, w której żaden element, choć tego samego gatunku, nie powtarzał się. Pojawiła się też refleksja nad zdolnością człowieka do uchwycenia pewnych powtarzalnych wariantów wśród pozornie jednolitej masy. Inspiracją była muzyka. Artysta był wielokrotnie nagradzany za swoje prace na międzynarodowych wystawach i festiwalach w Europie i na świecie. Był laureatem m.in. Grand Prix na VIII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Tokio w 1979, złotego medalu na III Międzynarodowym Biennale Grafiki we Florencji, złotych medali w Faenzy oraz na międzynarodowym konkursie ceramicznym w Perugii. Zdobył srebrny medal na Międzynarodowej Wystawie Ceramiki Artystycznej w Pradze i drugą nagrodę na 6. Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie.