Poznań, kolekcja prywatna

Kowalewska M., Musiał G., Antoni Starczewski. Transpozycje, wyd. Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Łódź 2020, s. 128 – 129.

Antoni Starczewski znany jest przede wszystkim ze swoich działań rzeźbiarskich, które przez długi czas uważał za wiodące. Pod koniec pierwszej połowy lat 70. zasadniczą częścią jego twórczości stała się grafika. Medium to w pełni zaspokajało nieustanną potrzebę eksperymentowania i osiągania rezultatów w krótkim czasie, pozwalając na wcielanie idei w trybie niemalże natychmiastowym. Starczewski realizował grafikę w najrozmaitszych technikach drukarskich, często łącząc je z własną ingerencją. Jego działalność obejmowała wykorzystanie odręcznych zapisów, odbitek w technice linorytniczniej, kolaży z użyciem tekstów z gazet oraz gofraży. Sprawiała ona, że artysta był jednym z najbardziej awangardowych polskich grafików tamtego czasu. Jego prace zostały zauważone i docenione nie tylko w Polsce ale i w świecie – m.in. na prestiżowym Biennale Grafiki w Tokio w 1979 roku. Grafika dawała Starczewskiemu zupełnie nowe możliwości w dziedzinie zainteresowania znakiem i pismem. W latach 70. studiował grafologię pogłębiając wiedzę na temat zależności między znakiem pisanym a psychiką. W swoich pracach wykorzystywał gotowe już układy tekstów, np. fragmenty z gazet codziennych czy książek. Przedmiotem zainteresowania nie była treść lecz układ szpalt i wersów. Ingerencja własna Starczewskiego w ich obrębie polegała m.in. na dodawaniu znaków lub skreślaniu całych wyrazów, jak w przypadku oferowanej pracy. Czynił to czarnym bądź czerwonym tuszem, kreska była cieńsza lub grubsza, odsłaniając bądź zupełnie zaślepiając znajdujące się pod nią słowo.

Artysta i nauczyciel akademicki związany ze sztuką awangardową. Starczewski należał, obok Lecha Kunki, Stanisława Fijałkowskiego i Stefana Krygiera, do grupy twórców skupionych wokół myśli Władysława Strzemińskiego, określanych mianem „kręgu Strzemińskiego”. W 1945 roku Antoni Starczewski zapisał się na studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, gdzie wykładowcą był Strzemiński. Studia ukończył w 1951 roku. Po studiach pracował jako projektant przemysłowy w Łodzi oraz Włocławku. Jako nauczyciel akademicki rozpoczął pracę na macierzystej uczelni w 1955 roku, w 1982 roku uzyskując tytuł profesora. Prowadził pracownię tkaniny i gobelinu, od 1982 roku był kierownikiem Katedry Tkaniny na Wydziale Wzornictwa Przemysłowego. Twórczość Starczewskiego nie jest związana z jednym nurtem sztuki, przypisać ją można do sztuki obiektu i strukturalizmu. Artysta uważał się za spadkobiercę myśli Strzemińskiego w tym sensie, że motywy jego dzieł pozbawione są skojarzeń literackich, przez co bliskie są unizmowi. Starczewski początkowo malował ale już od połowy lat 50. XX w. skupił się na ceramice. Znany jest przede wszystkim z efektownych płaskorzeźb. W 1960 roku zrealizował monumentalna płaskorzeźbę „Biblioteka” dla biblioteki uniwersyteckiej w Łodzi. Jakiś czas później artysta zmienił jej tytuł na „Układ na dwie ręce”. Czerpiąc często z muzyki, zwłaszcza w obszarze rytmu jaki cechuje jego kompozycje, Starczewski wykorzystywał poziomy rejestr zapisu znaków, tworząc swoiste partytury. Pozorna harmonie zaburzały zakłócenia rytmu. Idąc tym tropem Starczewki opracował w 1963 roku swój pierwszy alfabet złożony z ok. 30 znaków zbudowanych z cegieł, klocków, płytek, odlanych w tworzywie warzyw i liści. W tkaninie, płaskiej i prostej, alfabetem z kolei były czarne i białe punkty. Dominująca cechą twórczości Antoniego Starczewskiego była próba usystematyzowania, wprowadzania porządku, opanowania masy, w której żaden element, choć tego samego gatunku, nie powtarzał się. Pojawiła się też refleksja nad zdolnością człowieka do uchwycenia pewnych powtarzalnych wariantów wśród pozornie jednolitej masy. Inspiracją była muzyka. Artysta był wielokrotnie nagradzany za swoje prace na międzynarodowych wystawach i festiwalach w Europie i na świecie. Był laureatem m.in. Grand Prix na VIII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Tokio w 1979, złotego medalu na III Międzynarodowym Biennale Grafiki we Florencji, złotych medali w Faenzy oraz na międzynarodowym konkursie ceramicznym w Perugii. Zdobył srebrny medal na Międzynarodowej Wystawie Ceramiki Artystycznej w Pradze i drugą nagrodę na 6. Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie.