18. Stanisław Ignacy Witkiewicz - Portret dziewczynki

  • Poprzedni

    Poprzednia praca

    Wlastimil Hofman
    - ok. Muzykant, 1910

  • Następny

    Następna praca

    Tadeusz Makowski
    - DZIEWCZYNKA Z KOSZEM OWOCÓW I BARANKIEM, 1923

wszystkie obiekty

Opis obiektu

Portret dziewczynki Witkacy wykonał w ramach stworzonej przez siebie w 1925 r. jednoosobowej Firmy Portretowej „S.I. Witkiewicz”. Modelka została przedstawiona w sposób typowy dla portretu dziecięcego – frontalnie, w popiersiu, za stołem, na którym ustawiono syntetycznie ujęty półmisek z owocami. Jednak zamiast określonego w 7. punkcie Regulaminu Firmy „typu dziecinnego” oznaczonego literami B+E, artysta zastosował „czysty” typ E, który opisał jako „dowolną interpretację psychologiczną, według intuicji Firmy […] nie zawsze możliwy do wykonania”. W praktyce Witkacy stosował typ E portretując piękne kobiety – takie, które mu się podobały, najczęściej blondynki o niebieskich oczach. Modelka na omawianym portrecie ma wprawdzie typową dla kilkuletnich dziewczynek dużą kokardę na czubku głowy, jednak jej twarzyczka z oczami o opadających powiekach i ściągniętych ustach, intensywnie, z napięciem wpatrzona w widza jest de facto twarzą dorosłej kobiety. Artysta najwyraźniej zobaczył w dziecku jego przyszłość i mimo szafażu charakterystycznej dla portretów dziecięcych, potraktował portret jak wizerunek dorosłej osoby, co zaznacza też kwiat na lewym ramieniu małej kokietki. Wykonanie portretu Witkacy odnotował w liście do żon pisanym w Zakopanem w dniu 30 marca 1937 roku:
„Dziś rano zacząłem b. tanio jakąś Panią i jej córeczkę.” (zob. S.I. Witkiewicz, Listy do żony (1936 1939), oprac. J. Degler, Warszawa 2012, s. 106). Być może, niska cena została spowodowana uroda modelek, która sprawiła, że portretowanie ich było dla artysty bardziej przyjemnością niż obowiązkiem, Przełamana data dzienna w portrecie oznacza, że jego wykonanie przeciągnęło się na kolejny dzień, a symbole NP oraz NΠ – że w tym czasie nie palił papierosów i nie pił alkoholu. Witkacy umieszczał na portretach takie informacje, gdyż uważał, że wszystko, co nam się przydarza oraz wszystkie używane substancje (lub ich brak) mają wpływ na nasze postrzeganie świata, a co za tym idzie – także na proces twórczy.
(z ekspertyzy Anny Żakiewicz z dn. 29.04.2015.)

Biogram artysty

Stanisław Ignacy Witkiewicz -Witkacy- był pisarzem, dramaturgiem, grafikiem, karykaturzystą, malarzem i przede wszystkim portrecistą. To jeden z czołowych przedstawicieli polskiej sztuki początku XX wieku, syn malarza i twórcy stylu zakopiańskiego Stanisława Witkiewicza. Ojciec był zdania, że tradycyjne szkolnictwo jest ograniczające, dlatego małego Stasia uczyli w domu nauczyciele pozwalający mu na samodzielne rozwijanie zainteresowań. Z jednej strony otrzymał on wykształcenie rozległe, z drugiej zaś niesystematyczne. Stało się to w dorosłym życiu artysty przyczynkiem do kąśliwych uwag zarzucających mu brak dyscypliny w logicznym formułowaniu poglądów. W trybie przyśpieszonym skończył kurs oficerski i we wrześniu 1915 roku odkomenderowano go na front w stopniu podchorążego. Został dowódcą czwartej kompanii, a w uznaniu zasług w lipcu 1916 roku mianowano go podporucznikiem elitarnej Lejb-Gwardii Pułku Pawłowskiego. W tym samym miesiącu Witkacy został ciężko ranny podczas bitwy koło wsi Witoneż w zachodniej części Ukrainy (wśród przeciwników armii rosyjskiej były tam oddziały Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego). Na front już nie powrócił. Zwolniony z wojska pod koniec 1917 roku był świadkiem rewolucji październikowej. Zdaniem części badaczy brał w niej udział i nawet został przez żołnierzy wybrany komisarzem politycznym, choć brak na to dowodów. Sam Witkacy, powściągliwy w udzielaniu informacji o rosyjskich doświadczeniach w tamtych latach, napomykał, że wśród pułkowych oficerów był jedynym, który podkomendnych nie karał cieleśnie.

Swój kunszt artystyczny młody Witkiewicz rozwijał  w krakowskiej ASP w pracowni samego Józefa Mehoffera. Podobnie jak ojciec Stanisław Ignacy był nie tylko artystą, ale i teoretykiem – autorem m.in. teorii Czystej Formy, wedle której sztuka nie powinna naśladować rzeczywistości, lecz budzić uczucia metafizyczne a poszczególne elementy dzieła powinny być skomponowane w taki sposób, aby jego struktura umożliwiła jednostce zaznanie „metafizycznej dziwności”.

Witkacy dość szybko jednak zrezygnował z malarstwa by od 1925 roku poświęcić się całkowicie sztuce portretowej. Jego teorie nie zostały przyjęte ze zrozumieniem przez środowisko artystyczne, czuł się w związku z tym wypchnięty poza jego margines i rozgoryczony. Dał temu wyraz w powieści „Pożegnanie jesieni” (1925) pisząc: „Minęły czasy metafizycznej absolutności sztuki. Sztuka była dawniej jeśli nie czymś świętym, to w każdym razie „świętawym” – zły duch wcielał się w ludzi czynu. Dziś nie ma w kogo – resztki indywidualizmu życiowego to czysta komedia – istnieje tylko zorganizowana masa i jej słudzy. Od biedy zły duch przeniósł się w sferę sztuki i wciela się dziś w zdegenerowanych, perwersyjnych artystów. Ale ci nikomu już nie zaszkodzą ani pomogą: istnieją dla zabawy ginących odpadków burżuazyjnej kultury”. Publikował również artykuły, polemizował z poglądami współczesnych filozofów, pisał tzw. główniak "Zagadnienie psychofizyczne", ostrzegał, że "zanik uczuć metafizycznych prowadzi do rozwydrzenia form artystycznych, które jest końcem sztuki w ogóle na naszej planecie". We wrześniu 1936 roku wygłosił referat na Kongresie Filozoficznym w Krakowie. Rok później gościł w Polsce zaprzyjaźnionego z nim niemieckiego filozofa Hansa Corneliusa.W tym samym roku zrezygnował zupełnie z malarstwa sztalugowego i założył Firmę Portretową „S.I.Witkiewicz”. Dla swoich klientów opracował szczegółowy Regulamin. Portrety malowane pastelami i kredkami na papierze podlegały surowej typologii. Nierzadko powstawały pod wpływem silnie odurzających leków, alkoholu i narkotyków a sam artysta dokumentował swój stan firmując prace specjalnym autorskim kodem. Różnorodność portretów stworzonych przez Witkacego jest ogromna. Fantazja i poczucie humoru z jakimi operował artysta powodują iż każdy z nich jest wyjątkowy. Działalność portretowa ekscentrycznego artysty jakim niewątpliwie był Stanisław Ignacy Witkiewicz przyniosła mu sławę i uznanie i zaliczana jest do jednego z najdłużej trwających cyklów malarskich w historii polskiej sztuki nowoczesnej. 

W latach 30. stworzył Witkacy serię portretów w typach B i E (bądź mieszanych B+E) charakteryzujących się realizmem niemalże fotograficznym. Ze szczególną emfazą potraktowane są oczy modeli zarówno dorosłych jak i dzieci. Widoczne jest to w oferowanym Portrecie, który skupia w sobie wszystkie charakterystyczne dla tego gatunku cechy – postać chłopca wykonana pewną szybką kreską usadzona jest – zwyczajem artysty – za stołem, na którym leży talerz z owocami. I, mimo że – jak sam przyznawał – Witkacy nie przepadał za portretowaniem małych modeli z racji na ich ruchliwość i niecierpliwość w pozowaniu, prezentowana praca urzeka pogłębioną analizą psychologiczną małego modela wyrażoną w przenikliwym spojrzeniu dużych niebieskich oczu.

Stanisław Ignacy Witkiewicz zmarł 18 września 1939 we wsi Jeziory na Polesiu, śmiercią samobójczą - na wieść o zbrojnej napaści Armii Czerwonej na Polskę – (dziś  teren Ukrainy).

Nr katalogowy: 18

Stanisław Ignacy Witkiewicz(Witkacy) (1885 - 1939)
Portret dziewczynki, 1937


pastel, papier beżowy / 63,4 x 47,4 cm w świetle oprawy
sygn. l.d.: Ignacy Witkiewicz 1937 30/31/III (T.E) NP/NΠ


Cena wywoławcza:
35 000 zł
7 973 EUR
8 906 USD

Estymacja:
40 000 - 60 000 zł
9 112 - 13 668 EUR
10 179 - 15 268 USD

Cena sprzedaży:
65 000 zł
14 807 EUR
16 540 USD

AUKCJA DZIEŁ SZTUKI 1 MARCA 2016

1 marca, 2016 r. godz. 19.00
Dom Aukcyjny Polswiss Art 
ul. Wiejska 20, Warszawa
Wystawa przedaukcyjna:
13 lutego - 1 marca 2016 r.

Kontakt w sprawie obiektów

galeria@polswissart.pl
tel.: +48 (22) 628 13 67

ZLECENIE LICYTACJI

Zapytaj o obiekt   

Newsletter

Zapisując się na newsletter Domu Aukcyjnego Polswiss Art otrzymujesz: