26. Eligiusz Niewiadomski - Portret Pani Niewiadomskiej, 1917

  • Poprzedni

    Poprzednia praca

    Tadeusz Styka
    - Lew i lwica,

  • Następny

    Następna praca

    Xawery Dunikowski
    - La Sarabande, 1921,

wszystkie obiekty

Opis obiektu

Twórczość Eligiusza Niewiadomskiego ewoluowała od naturalizmu, jaki charakteryzuje okres petersburski i paryski, poprzez ekspresyjną, mroczną nastrojowość, doskonale widoczną w pejzażach i niektórych portretach malowanych w okresie do 1910 roku, aż do dekoracyjności i symbolizmu jakimi naznaczona była twórczość ostatnich lat życia artysty. Prace Niewiadomskiego reprezentowały dużą umiejętność warsztatową, która ceniona była przez krytyków i publiczność. Około 1915 roku zaczął stopniowo zarzucać malarstwo skupiając się na dydaktyce i zagadnieniach organizacji życia artystycznego w przyszłej wolnej Polsce.

„Portret pani Niewiadomskiej” powstał w 1917 roku. Po wybuchu I wojny światowej Niewiadomski wysłał całą rodzinę do Kijowa, a sam w Warszawie wstąpił do organizacji sanitarnych. Utrzymywał się wówczas przede wszystkim z wykładów w Towarzystwie Kursów Naukowych. Malował niewiele, przede wszystkim portrety. Pokazywał je w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie czego świadectwem jest widniejąca z tyłu obrazu nalepka Salonu wiosennego 1917 roku. Ponadto w nocie poświęconej Eligiuszowi Niewiadomskiemu zawartej w „Słowniku artystów polskich i obcych w Polsce działających” dwukrotnie znajdujemy informacje o portrecie namalowanym przez artystę żonie. Jeden, zatytułowany zwyczajnie „Portret żony” datowany jest na okres przed 1914 rokiem, drugi zaś, widniejący jako „Portret pani M.N.” opisany został jako wystawiany w 1917 roku. To samo źródło podaje, że „Portret pani Niewiadomskiej” znajdował się w kolekcji prywatnej potomka artysty - Wiesława Popiela w Warszawie.

Maria de Tilly Niewiadomska, żona artysty i matka jego dwójki dzieci – Stefana i Anny, została sportretowana przez męża jako dostojna, dojrzała już w wieku, ale nadal fascynująca kobieta. Utrzymany w typowej dla epoki stylistyce portret ukazuje Marię siedzącą bokiem do widza, lecz z głową ku niemu zwróconą. W tle rozciąga się dekoracyjna draperia, może tapeta. Uwagę przykuwa postać odziana w czarną elegancką suknię z szalem przewieszonym przez prawe przedramię. Ręce ma złożone swobodnie na kolanach. Jej kruczoczarne włosy zebrane do góry i przepasane zieloną szeroką opaską oraz karminowa szminka na ustach stanowią jedne z nielicznych zaskakująco intensywnych plam barwnych. Postać kobiety wydobywa z obrazu przede wszystkim światło odbijające się w nagich partiach jej ciała, podczas gdy oczy pozostają w lekkim półcieniu. Mimo to Maria Niewiadomska jawi się jako silna i niezależna kobieta, która w młodości zachwycała urodą. Musiała być osobą znaną i poważaną w warszawskim środowisku artystycznym – świadectwem tego jest portret Marii wykonany przez Konrada Krzyżanowskiego w 1913 roku. Zmarła w 1929 roku.

Osoba Niewiadomskiego jako artysty i krytyka została w znacznej mierze zapomniana i zdeprecjonowana w wyniku politycznego zabójstwa prezydenta. Artystyczny dorobek jego uległ rozproszeniu, częściowo zniszczeniu, a także zupełnie świadomej eliminacji z obiegu wystawienniczego. Opinia o Niewiadomskim jako o politycznym fanatyku przez lata rzutowała na sposób w jaki postrzegano jego twórczość. Oferowany portret żony przywraca ponownie postać tego niezwykłego malarza stanowiąc świadectwo talentu i wrażliwości.

Proweniencja

Warszawa, kolekcja prywatna
Warszawa, kolekcja rodziny artysty
własność artysty

Wystawiany

Warszawa, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Królestwie Polskiem, Salon Wiosenny, 1917

Biogram artysty

Jeżeli istotnie poprzez fale wieków i pokoleń wre ciągła walka i kolejny triumf dwu kierunków, dwu pierwiastków – treści i formy, to niewątpliwie chwila obecna łaknie nade wszystko treści, łaknie życia duchowego, odzwierciedlenia uczuć i nastrojów ludzkości współczesnej.

– Eligiusz Niewiadomski

(Niewiadomski E., Sztuka, w: „Tygodnik Ilustrowany” 1903, nr 10)

 

Malarz, teoretyk sztuki, pedagog. Artysta, który w historii zapisał się jako zabójca prezydenta RP Gabriela Narutowicza. Urodził się w Warszawie w 1869 roku. Edukację artystyczną rozpoczął w rodzinnym mieście w Szkole Rysunkowej u Wojciecha Gersona. Kontynuował naukę w Petersburgu na tamtejszej akademii. Był uważany za bardzo zdolnego ucznia, czego dowodem były liczne medale, które otrzymał podczas studiów. W tamtym okresie był pod wpływem twórczości Arnolda Böcklina, czego dowodem był jego obraz dyplomowy „Centaury w lesie”, za który otrzymał tytuł artysty I stopnia, wielki złoty medal, nagrodę na wystawie konkursowej uczniów oraz złoty medal na wystawie TZSP w Warszawie. Podczas swojego pobytu w Petersburgu był prezesem polskiej organizacji studenckiej. W latach 1895-1896 kształcił się w Paryżu. Malował wtedy pejzaże z Bretanii, widoki Montmartre’u oraz portrety i studia modeli. Po powrocie do kraju współpracował z czasopismami (m.in. Wędrowiec, Ziarno, Tygodnik Ilustrowany i z wieloma innymi) tworząc dla nich ilustracje oraz recenzje. W 1899 roku, pomimo niechęci do instytucji i sztuki tam reprezentowanej, wszedł do zarządu TZSP. Niewiadomski rozwijał się jako historyk sztuki oraz popularyzator sztuki dawnej i nowej pisząc wiele tekstów, które były publikowane w książkach i albumach m.in. w: Sztuka Polska. Malarstwo. Peinture. L’art. polonais, Lwów 1903 czy Bolesław Biegas. Sculpteur et peintre, Paryż 1906. Swoją pedagogiczną ścieżkę rozpoczął w 1897 roku, zakładając własną szkołę malarstwa, a następnie od 1898 roku był wykładowcą rysunku w Instytucie Politechnicznym w Warszawie. Niestety droga ta została przerwana w 1902 roku po kilkumiesięcznej nieobecności Niewiadomskiego spowodowanej aresztowaniem za przemyt nielegalnych wydawnictw narodowych. Od 1897 roku artysta był zaangażowany w Ligę Narodową. Niewiadomski przyczynił się do rozwoju Szkoły Sztuk Pięknych, zapraszając do współpracy znanych artystów m.in.: Kazimierza Stabrowskiego czy Ferdynanda Ruszczyca. Sam wykładał tam historię sztuki do 1918 roku. Następnie został radcą w Ministerstwie Kultury i Sztuki gdzie zajmował się przede wszystkim szkolnictwem artystycznym. Do wybuchu I wojny światowej w jego malarstwie pojawiały się portrety, kompozycje o tematyce symboliczno-religijnej oraz pejzaże. W 1908 roku wykonał kurtynę dla amatorskiego teatru w Rychwale. W tym samym czasie zainteresował się polichromią kościelną oraz witrażem czego efektem były jego realizacje w kościele parafialnym Św. Bartłomieja w Koninie. W okresie wojny wstąpił do organizacji sanitarnych. Zgłosił się tam ochotniczo. W tamtym okresie uczył w prywatnych pensjach i wykładał w Towarzystwie Kursów Naukowych, zarzucając powoli praktykę artystyczną. W 1920 roku ochotniczo przeszedł do czynnej służby pierwszoliniowej jako szeregowiec 5 Pułku Piechoty Legionów III Kompanii Zapasowej w Chełmnie i został wysłany na front. Po nastaniu pokoju Niewiadomski powrócił do pracy w Ministerstwie Kultury i Sztuki jednak niedługo po tym podał się do dymisji i poświęcił się pisaniu książek związanych z historią sztuki. W 1922 roku 16 grudnia Niewiadomski dokonał zamachu na prezydenta RP Gabriela Narutowicza. Artysta zastrzelił polityka podczas jego wizyty w Galerii Zachęta. Niewiadomski został skazany na rozstrzelanie przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Egzekucja odbyła się 31.01.1923 r. Podczas ostatnich tygodni życia artysta ukończył podręcznik Malarstwo Polskie XIX i XX w. Desperacki czyn, jakiego się dopuścił Niewiadomski, przysłonił jego twórczość artystyczną, publicystyczną oraz jego dokonania pedagogiczne. Polityczny fanatyzm malarza odbił się na późniejszej interpretacji pozostawionej przez niego spuścizny.

Nr katalogowy: 26

Eligiusz Niewiadomski
Portret Pani Niewiadomskiej, 1917


olej, płótno / 83 x 58 cm
sygn. p.d.: monogramem artysty: EN 1917
na odwrocie nalepka wystawowa: TZSP w Królestwie Polskiem (salon wiosenny 1917 r.) z opisem pracy oraz częściowo zachowana nalepka wystawowa z opisem pracy


Estymacja:
25 000 - 35 000 zł
5 412 - 7 576 EUR
6 314 - 8 839 USD

Cena sprzedaży:
60 000 zł
12 988 EUR
15 152 USD

Aukcja Dzieł Sztuki 19 października 2021

19 października 2021 godz. 19.00
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

wystawa przedaukcyjna:
1 – 19 października 2021
Galeria Domu Aukcyjnego
ul. Wiejska 20, Warszawa

Zapytaj o obiekt   

Newsletter

Zapisując się na newsletter Domu Aukcyjnego Polswiss Art otrzymujesz: