Paryż, kolekcja prywatna (od 2019). Zakup w Desa Unicum.

Dzieło figuruje w materiałach zebranych przez Pierre’a Bachelarda, mających posłużyć do wydania kompletnego katalogu raisonné Henryka Haydena, obecnie przechowywanych w archiwum prywatnym w Paryżu.

Lata 1914-1915 stanowiły moment przełomowy w twórczości Henryka Haydena. Bliski kontakt ze środowiskiem paryskich kubistów zaowocował wyraźną ewolucją jego malarstwa, w którym zaczęły dominować charakterystyczne motywy: butelki, fajki, gazety, gitary czy dzbanki. W zaciszu pracowni artysta podejmował analityczne studia nad problemem reprezentacji wielowymiarowej przestrzeni na dwuwymiarowej płaszczyźnie płótna, porządkując formy i poddając je rygorowi konstrukcji. Wojenny Paryż – mimo napiętej atmosfery – pozostawał miejscem intensywnych debat artystycznych, a krąg kubistów nadawał ton nowoczesnemu malarstwu. W tę właśnie przestrzeń idei i ambicji wkroczył Hayden, odnajdując w niej środowisko sprzyjające dalszym poszukiwaniom. Za rekomendacją hiszpańskiego malarza Juana Grisa w 1915 roku podpisał ekskluzywny kontrakt z galerią L’Effort Moderne, prowadzoną przez Léonce’a Rosenberga – jednego z najważniejszych marszandów i promotorów kubizmu. Współpraca ta ugruntowała jego pozycję na paryskiej scenie artystycznej i zaowocowała indywidualną wystawą w 1919 roku, potwierdzającą dojrzałość wypracowanego stylu. Namalowana w 1920 roku „Martwa natura z karafką” pochodzi ze schyłkowego okresu współpracy malarza z Rosenbergiem. Artysta skupiał się wówczas wyłącznie na martwych naturach, doskonaląc swój styl i warsztat. Eksperymentom formalnym towarzyszyła otwartość na rozmaite techniki, powstające wówczas kompozycje malował zarówno w technice olejnej jak i gwaszem. Na tle współczesnych mu kubistów wyróżniała go wyjątkowo subtelna, wysmakowana paleta barwna, dzięki której zyskał przydomek „Renoire’a kubizmu”. W prezentowanym obrazie uwagę przyciąga nie tylko mistrzowskie zestawienie tonów, lecz także umiejętne operowanie nakładającymi się planami, budującymi zwartą, spiętrzoną strukturę. Poszczególne przedmioty współtworzą spójną konstrukcję, zachowując przy tym własną czytelność i autonomię. Po 1922 roku Hayden zaczął stopniowo odchodzić od estetyki kubistycznej, kierując się ku indywidualnym poszukiwaniom – przede wszystkim w obrębie pejzażu.

Urodził się 24 grudnia 1883 w Warszawie. Początkowo studiował na Instytucie Politechnicznym. Co raz większe zainteresowanie sztukami plastycznymi zmieniło jednak bieg wydarzeń. Hayden został jednym z pierwszych studentów nowo powstałej Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Po wyjeździe do Paryża kontynuował naukę w Academie “La Palette”. Była to wówczas najlepsza uczelnia na Montparnassie, zwana także „kubistyczną”. Początkowe prace Haydena zdradzają inspiracje sztuką francuskich postimpresjonistów. Widoczne są również w nich wpływy długotrwałych pobytów w Bretanii gdzie środowisko skupione wokół Władysława Ślewińskiego oscylowało wokół silniejszej syntezy pejzażu z widocznymi wpływami szkoły Pont-Aven i sztuki Cezanne’a. Po powrocie do Paryża jego pracami zainteresował się kolekcjoner Charles Malpel, po wizycie w pracowni wykupił niemal wszystkie prace z atelier artysty, w tym Graczy w szachy (1913). Malpel współpracował z największymi postimpresjonistami co zapewne wpłynęłoby znacząco na karierę Hayden’a gdyby nie wybuch I Wojny Światowej. Od 1916 roku artysta definitywnie zwrócił się w stronę kubizmu a przedmiotem jego malarstwa stały się głównie martwe natury.