Warszawa, kolekcja prywatna. Polski Dom Aukcyjny, aukcja 24.10.2019, poz. 33. Polska, kolekcja prywatna. Francja, kolekcja Anette Berger. Francja, kolekcja Kazimierza Romanowicza, właściciela Galerii Lambert.

Do obiektu dołączono rysunek – szkic kompozycji wykonany ręką artysty, odręczny dokument w języku francuskim poświadczający zakup w Galerii Lambert podpisany przez Anette Berger oraz certyfikat autentyczności wystawiony przez Annę Winiarską.

Na początku lat 70. artystyczne poszukiwania Ryszarda Winiarskiego uległy wyraźnej intensyfikacji. Formułowane wówczas programy miały na celu komplikowanie przyjętych wcześniej reguł gry, prowadząc artystę ku budowaniu struktur o coraz większej złożoności. Ich konsekwencją było wkroczenie w trzeci wymiar oraz powstanie pierwszych obiektów przestrzennych. Winiarski podjął wówczas problem realnej penetracji przestrzeni, równocześnie badając możliwość kreowania przestrzeni iluzorycznej i operowania perspektywą. Jednym z rezultatów tych eksperymentów jest prezentowany, kolekcjonerski unikat. Monumentalna kompozycja, złożona z czternastu prostopadłościennych brył, łączy charakterystyczny dla artysty proces twórczy oparty na rachunku prawdopodobieństwa i klasycznym kontraście czerni i bieli z nowatorskim zastosowaniem elementów lustrzanych, które multiplikują obraz i włączają w dzieło otaczającą przestrzeń. Prace z wykorzystaniem luster Winiarski zaprezentował po raz pierwszy podczas Sympozjum Plastycznego we Wrocławiu w 1971 roku, otwierając nowy etap w swojej twórczości. Oferowana realizacja opiera się na dołączonym do obiektu wstępnym szkicu kompozycyjnym, wykonanym ołówkiem na papierze milimetrowym w roku powstania dzieła, precyzyjnie określającym wymiary, układ oraz odległości między poszczególnymi bryłami. Towarzyszy jej również odręczny dokument w języku francuskim, podpisany przez Anette Berger, potwierdzający zakup pracy w 1974 roku od Kazimierza Romanowicza z paryskiej Galerie Lambert oraz jej sprzedaż w 2018 roku. Obecnie realizacja Winiarskiego po raz drugi trafia na rynek aukcyjny, stanowiąc rzadką okazję do pozyskania dzieła o wyjątkowym znaczeniu dla rozwoju sztuki postawangardowej i konceptualnej w Polsce.

Cała moja twórczość, do dzisiaj z grubsza biorąc, jest budowana na tych dwóch obiektywnych mechanizmach, na porządku i przypadku. Porządkiem nazywam te doświadczenia, które są przypisane ciągom liczbowym, przypadkiem zaś te, w których uruchomiony został taki czy inny mechanizm losowy. (…) Na początku to, co robiłem miało służyć przede wszystkim pewnej demonstracji, demistyfikacji określonego obszaru sztuki po to, by zamienić go w obszar konkretnego, rzetelnego doświadczenia. Konsekwencją takiej postawy było odrzucenie wszelkiej myśli o ekspresji, wszelkiej myśli o wrażliwym odbiorze tego, co robię. – Ryszard Winiarski
(cyt. za: Ryszard Winiarski. Prace z lat 1973-1974, Polski Dom Aukcyjny „Sztuka”, Kraków 2002, s. 20)

Ryszard Winiarski urodził się w 1936 we Lwowie. Przez ostanie dwa lata studiów, które realizował na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Warszawskiej, zdecydował się uczęszczać jako wolny słuchacz do pracowni malarstwa warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Od 1960 roku podjął już regularną naukę na Wydziale Malarstwa. Jego profesorami byli m.in. Aleksander Kobzdej, Stanisław Szczepański, Jan Wołodyński, Julian Pałka i Władysław Daszyński. W czasie studiów artystycznych uczęszczał na prowadzone przez Mieczysława Porębskiego seminarium poświęcone związkom i zależnościom pomiędzy sztuką a nauką. Wykłady te miały kluczowy wpływ na dalszą twórczość Winiarskiego i temu zagadnieniu artysta postanowił poświęcić temat pracy dyplomowej: „Zdarzenie – informacja – obraz”. Tytuł magistra obronił w 1966 roku, łącząc w swoim dyplomie sztukę z teorią programowania obrazów. Prace wykonane według tych założeń zaprezentował jeszcze w tym samym roku na jednej z najważniejszych imprez polskiej awangardy – Sympozjum Artystów Plastyków i Naukowców w Puławach. Jego koncepcja artystyczna była bardzo dojrzała i oryginalna, wsparta serią prac inspirowanych rachunkiem prawdopodobieństwa. Winiarski zaproponował w niej przełożenie wybranych zagadnień z obszaru nauk ścisłych, takich jak statystyka, teoria gier czy przypadek – na język sztuki. W 1981 roku objął pracownię „Problemy malarstwa w architekturze i w otoczeniu człowieka” na macierzystej uczelni. Przez dwie kadencje (1985-1987 i 1987-1990) pełnił funkcję prorektora warszawskiej ASP. W 1990 roku otrzymał tytuł profesora.

Winiarski to jeden z najwybitniejszych reprezentantów nurtu abstrakcji geometrycznej wywodzącej się z tradycji konstruktywizmu. Zgodnie z założeniami swojego programu, od 1965 roku budował obrazy w oparciu o stały moduł – kwadrat pokryty czarną lub białą farbą. Ułożenie kwadratów i ich kolor są przypadkiem uzależnionym od rzuconej kostki do gry lub układu losowego. „Intencją artysty było odrzucenie przestarzałych norm tradycyjnej estetyki, wszelkich obowiązujących dotąd i nauczanych w szkołach zasad dotyczących malarstwa, łącznie z regułami budowy kompozycji czy rozwiązań kolorystycznych i światłocieniowych. Winiarski zanegował samą ideę obrazu jako dzieła sztuki kształtowanego świadomie przez artystę i noszącego cechy jego twórczej indywidualności. Dążeniem malarza było stworze nie sztuki bezosobowej, wyzbytej z wszelkiej emocji; sztuki, której nie da się ocenić z punktu widzenia wartości estetycznych, ale której sens można wyjaśnić racjonalnie, logicznie i precyzyjnie” (Kowalska B., Ryszard Winiarski. Na pograniczu matematyki i sztuki, [w:] Ryszard Winiarski. Prace z lat 1973-1974 [katalog wystawy], Kraków 2002, ss. 8-9). Celem nie był obraz sam w sobie, ani jego estetyka – Winiarskiego interesował sam proces twórczy, sterowany rządzący się prawami gry. Artysta wyprzedzał swój czas, wprowadzając do swoich prac elementy konceptualizmu. Nie używał terminu „obraz”, ale „obszar” lub „próby wizualnej reprezentacji układów statystycznych”. Jego dzieła znajdują się w wielu prywatnych i publicznych kolekcjach m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Narodowym w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie i Poznaniu, a także w McCrory Collection w Nowym Jorku oraz Muzeum Sztuki Nowoczesnej w New Delhi.