10. Stanisław Szreniawa-Rzecki - Józef Piłsudski, ok. 1936

  • Poprzedni

    Poprzednia praca

    Marek Szwarc
    - Zakładniczka (L'otage), 1943,

  • Następny

    Następna praca

    Jerzy Jarnuszkiewicz
    - Mały Powstaniec, 1946,

wszystkie obiekty

Opis obiektu

Wokół postaci Józefa Piłsudskiego i stworzonych przez niego Legionów zgromadziło się grono przedstawicieli polskiej inteligencji - artyści, malarze, graficy i rzeźbiarze. Szczególną rolę w kreowaniu legendy Marszałka mieli ci, którzy – jak to określił krytyk literacki i dziennikarz Krzysztof Masłoń – służąc w Legionach, tworzyli ją na gorąco. Wielu spośród artystów po 1918 roku pozostało wiernych swemu powołaniu, inni, jak Edward Rydz-Śmigły, nie zdjęli już munduru. Nie były to pojedyncze jednostki, twórców związanych z Legionami było ponad 70. Cytując wspomnianego wyżej Masłonia: W tej najinteligentniejszej armii świata, jaką były Legiony Józefa Piłsudskiego – w których nie brakowało profesorów i doktorów, adwokatów i inżynierów, nauczycieli i literatów, roiło się od artystów.

Stanisław Szreniawa-Rzecki był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli owego grona. Urodzony w 1888 roku z wykształcenia malarz i rzeźbiarz, studia ukończył na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod okiem takich profesorów jak Teodor Axentowicz, Julian Fałat, Stanisław Wyspiański i Konstanty Laszczka. Do 1930 roku zajmował się przede wszystkim malarstwem i rysunkiem. Był twórcą niezwykle aktywnym w środowisku artystycznym – był członkiem założycielem Stowarzyszenia Artystów Plastyków „Rytm”. W 1926 roku wspólnie z Wacławem Borowskim i Stanisławem Czajkowskim założył Instytut Sztuk Plastycznych. Po 1930 roku poświęcił się wyłącznie rzeźbie. W 1935 roku zmarł Józef Piłsudski. Żałoba po wielkim wodzu objęła całe społeczeństwo wówczas już silnie politycznie podzielone. W atmosferze dyskusji toczących się wokół „ideowego testamentu Wodza”, rozwinięto na szeroką skalę ogólnopolską akcję „trwałego upamiętniania czynów” Piłsudskiego. W sensie instytucjonalnym zainicjował ją i nadzorował na poziomie centralnym Naczelny Komitet Uczczenia Pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie, w skład którego wszedł również Stanisław Rzecki. Do jego inicjatyw należała organizacja wystawy „Marszałek Piłsudski w rzeźbie”, która odbyła się w Muzeum Narodowym w 1936 roku. Równolegle Rzecki uczestniczył w tworzeniu Sanktuarium poświęconego wybitnemu dowódcy. Jak donosiła „Gazeta Kielecka”: Prace nad upamiętnieniem dziejowej rocznicy wymarszu pierwszej kompanii kadrowej są już na ukończeniu. […] Profesor Rzecki z Warszawy przy współudziale konserwatora sztuki dr. Olesia i prof. Skuczyńskiego kieruje robotami w zamku nad utworzeniem Sanktuarium Marszałka i muzeum Legionów w dawnej głównej kwaterze komendanta (1938, nr 31, s. 3). Rzecki był odpowiedzialny za wystrój architektoniczno-rzeźbiarski przedsięwzięcia. Zaprojektował m.in. odrębne wejście, od strony południowego dziedzińca pałacu. Stworzył również rzeźbę w brązie obrazującą głowę Marszałka, która stanęła w marmurowej niszy właściwego pomieszczenia Sanktuarium, w tzw. Sali Marmurowej (dawnym osobistym pokoju Józefa Piłsudskiego). Popiersie poddane zostało ocenie prof. Wojciecha Jastrzębowskiego, członka NKUPMJP i rektora Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Przytaczając słowa Roberta Kotowskiego i Lidii Michalskiej-Bracha w publikacji poświęconej historii kieleckiego Sanktuarium: należało to zresztą do typowej dla NKUPMJP procedury działania. Realizowane przez Rzeckiego w Sanktuarium projekty rzeźbiarskie miały być eksponowane na ‘Wystawie projektów pomnika ku czci Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie’ i prac pozakonkursowych w gmachu Muzeum Narodowego (22 lipca – 20 września 1937), o co prosił Wydział Wykonawczy jeszcze we wrześniu 1937 roku. Ostatecznie jednak, z uwagi na przeciągające się prace w Sanktuarium, zatwierdzenia popiersia Piłsudskiego (i to tylko rzeźby w glinie, a nie odlewu w brązie) dokonano dopiero 22 lipca 1938 roku w warszawskiej pracowni artysty, z udziałem Jastrzębowskiego, Brzęka-Osińskiego, Dziadosza, artysty rzeźbiarza Franciszka Strynkiewicza oraz artysty malarza Leonarda Pękalskiego, profesorów w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Komisja, jak podkreślano w notatce z oględzin, „stwierdziła wysoką wartość artystyczną omawianej rzeźby” i uznała jej przydatność do umieszczenia w Sanktuarium (Sanktuarium Józefa Piłsudskiego w Kielcach Między pamięcią a polityką historyczną II Rzeczypospolitej, wyd. MNKi, Kielce 2018, s. 111).

Proweniencja

Warszawa, kolekcja prywatna (od lat 70. XX w.)
Warszawa, pracownia artysty

Biogram artysty

W latach 1903-1908 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych malarstwo u Teodora Axentowicza, Juliana Fałata i Stanisława Wyspiańskiego, oraz rzeźbę u Konstantego Laszczki. W roku 1904 współuczestniczył w wydaniu zbioru litografii „Teki Melpomeny” poświęconej aktorom teatrów krakowskich, tworzył też ilustracje do czasopisma Liberum Veto. Od roku 1905 współtworzył kabaret „Zielony Balonik”, a następnie działał w warszawskim kabarecie „Momus”. W 1909 wyjechał do Paryża aby kontynuować naukę.

Rzecki do Polski powrócił w 1914 przed wybuchem I wojny światowej. Został aresztowany jako dezerter z armii carskiej i został osadzony w jednym z fortów Kowna gdzie skazano go na karę śmierci następnie zamienioną na zesłanie. Uciekł z transportu i po wielu perypetiach wrócił do Warszawy gdzie wstąpił do założonego przez Tadeusza Pruszkowskiego ugrupowania „Młoda Sztuka”. 5 sierpnia 1915 całe ugrupowanie zgłosiło akces do Legionów Polskich, został zaszeregowany do plutonu kawalerii sztabowej przy Komendzie Legionów. Od stycznia do czerwca 1917 służył w 2 szwadronie 2 pułku ułanów, w październiku 1917 wstąpił jako chorąży do Polskich Sił Zbrojnych i służył tam do listopada 1918. Podczas wojny polsko-bolszewickiej walczył w 2 pułku szwoleżerów.

Od 1919 był członkiem „Reduty” Juliusza Osterwy, współpracował też z Arnoldem Szyfmanem jako scenograf. W 1922 przeszedł do rezerwy. Stał się członkiem-założycielem Stowarzyszenia Artystów Plastyków „Rytm”. Od 1924 przez rok zajmował się projektami okładek czasopisma „Pani”. W 1925 był komisarzem wystawy we Florencji, wystawiał również w Helsinkach i Wiedniu. W roku 1926 wspólnie z Wacławem Borowskim i Stanisławem Czajkowskim założył Instytut Sztuk Plastycznych. W roku 1928 uczestniczył w akcji tworzenia polichromii kamienic na Rynku Starego Miasta w Warszawie (kamienice Anszultowska i pod Bazyliszkiem), dwa lata później postanowił poświęcić się wyłącznie rzeźbiarstwu. W 1936 zainicjował organizację wystawy „Marszałek Piłsudski w rzeźbie”, która miała miejsce w Muzeum Narodowym.

Okres II wojny światowej przeżył w Warszawie. Po Powstaniu warszawskim znalazł się w Krakowie, gdzie w 1945 był w grupie reaktywującej Związek Polskich Artystów Plastyków.

Przez krótki czas przebywał we Wrocławiu, gdzie był profesorem w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych. Po powrocie do Krakowa wykładał na Akademii Sztuk Pięknych. W roku 1959 powrócił do Warszawy i kontynuował prace rzeźbiarskie.

Nr katalogowy: 10

Stanisław Szreniawa-Rzecki (1888 - 1972)
Józef Piłsudski, ok. 1936


brąz patynowany / wys. 72 cm
sygn. u podstawy: Rzecki


Estymacja:
100 000 - 120 000 zł
22 124 - 26 549 EUR
26 247 - 31 497 USD

Aukcja Rzeźba i Obiekty Przestrzenne

28 września 2021 o godz. 19.00
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

wystawa przedaukcyjna:
8 - 28 września 2021
Galeria Domu Aukcyjnego
ul. Wiejska 20, Warszawa

Licytuj online

ZLECENIE LICYTACJI

Zapytaj o obiekt   

Newsletter

Zapisując się na newsletter Domu Aukcyjnego Polswiss Art otrzymujesz: