Depozyt w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu (od 2021).
Polska, kolekcja prywatna.
Agra Art, aukcja 18.10.2020, poz. 10.
Kraków, kolekcja Zygmunta Ziembickiego.

Radom, Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu (ekspozycja stała).
Poznań, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Jacek Malczewski, listopad 1968 – luty 1969.

Kluszczyński R., Sztuka Młodej Polski, Kraków 2020, il. 560, s. 301.
Krzysztofowicz-Kozakowska S., Jacek Malczewski życie i twórczość, Wyd. Kluszczyński, Kraków 2008, s. 4.
Ławniczakowa A. [red.], Jacek Malczewski [katalog wystawy], wyd. Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1968, nr kat. 197, il. 217, s. 166.
Pocztówka wydana przez wyd. Stella, Bochnia 1909-1939.

Żaden inny malarz w historii sztuki nie uczynił z własnego wizerunku tak konsekwentnie powracającego tematu jak Jacek Malczewski – twórca wielkiego formatu, ekscentryk i niepowtarzalna osobowość artystyczna, którego z pełnym uzasadnieniem można nazwać naszym polskim Rembrandtem. Autoportret był dla niego czymś znacznie więcej niż zapisem fizjonomii. Stawał się narzędziem autokreacji, polem symbolicznej gry i jednym z najważniejszych sposobów wypowiadania się o roli artysty. Jak pisała Agnieszka Ławniczakowa: „wszystkie niemal tematy jego sztuki będą współtworzyły kontekst dla autoportretów, zaświadczając, z jednej strony, centralną w owym świecie wyobraźni pozycję artysty-kreatora, z drugiej zaś, ukazując osobę indywidualnego człowieka jako podmiot symbolizowanych treści” (A. Ławniczakowa, Autoportret, [w:] Powrót, Warszawa 2000, s. 74). W kolejnych wizerunkach Malczewski występował więc jako malarz, prorok, świadek historii, aktor własnego symbolicznego teatru, ale także jako człowiek ujawniający prywatne emocje i osobiste pragnienia.

W „Autoportrecie z kwiatem koniczyny” z 1909 roku artysta ukazuje się w popiersiu, na tle zielonego pagórka i skraju lasku. Pozuje w stroju dalekim od codzienności – swojej ulubionej bufiastej koszuli z wiązaną kokardą oraz jasnobrązowej, bogato zdobionej kamizelce, nadającej całości historyzujący, niemal renesansowy charakter. W otoczeniu jasnej zieleni, drobnych dmuchawców i miękkiej roślinności jego postać zyskuje szczególną wyrazistość – dostojną, teatralną, a zarazem zaskakująco liryczną. Najważniejszym rekwizytem obrazu pozostaje trzymany w dłoni kwiat koniczyny. Ten drobny motyw wprowadza do kompozycji ton intymny: może oznaczać szczęście, miłość i trwałe uczucie. W kontekście roku 1909, czasu silnie związanego z relacją Malczewskiego z Marią Balową, symbol ten nabiera dodatkowej wymowy. Artysta patrzy wprost, z właściwą sobie powagą i świadomością własnej rangi, lecz gest z kwiatem łagodzi monumentalność przedstawienia. Powstaje autoportret wielkiego malarza i świadomego kreatora własnej legendy, a jednocześnie człowieka zakochanego, rozmarzonego, odsłaniającego przed widzem swoje ciche wyznanie.

(…) był od dziecka naturą głęboko uczuciową i poetyczną; tkwiło w nim usposobienie liryczne melancholijne, skłonność do zadumy, smutku i egzaltacji.

(Szydłowski T., Jacek Malczewski. Monografie artystyczne, tom 5., Kraków–Warszawa 1925, s. 7)

Absolwent krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych w klasie Jana Matejki i paryskiej École des Beaux-Arts. Urodził się w 1854 roku w Radomiu jako jeden z czwórki rodzeństwa. Gdy miał jedenaście lat, zmarł jego jedyny brat, Teodor, co spowodowało u Jacka zainteresowanie mistycyzmem i duchowością. Wychowany w patriotycznej atmosferze domu rodzinnego oraz kształcony między innymi przez wybitnego literata Alfonsa Dygasińskiego – uczestnika powstania styczniowego – jako malarz obrał wątek patriotyczny za wiodący dla całej swojej twórczości. Jego wyrazem stały się obrazy syberyjskie i kolejne przedstawienia Ellenai, a także wprowadzana symbolika przedmiotów: kajdan, jakuckiej czapki czy wojskowego szynela.

W 1872 roku jego prace obejrzał sam Jan Matejko, który w liście do ojca młodego artysty pisał: „Rysunki kreślone ręką syna Pańskiego Jacka, zdają się wskazywać i obiecywać niepośledni talent malarski, którego rozwinięcia nie należy może zbyt długo przetrzymywać”. Za sprawą tej sugestii Malczewski przerwał naukę w gimnazjum i został przyjęty na pierwszy rok studiów w Szkole Sztuk Pięknych. W 1874 roku, podczas pobytu w Radomiu, namalował swój pierwszy olejny obraz – portret siostry Heleny przy fortepianie. W tym wczesnym okresie tworzył prace w duchu szkoły matejkowskiej, warsztatowo bardzo akademickie. Były to portrety, sceny rodzajowe i dzieła o tematyce patriotyczno-martyrologicznej. Od lat 90. w jego sztuce zaczęły pojawiać się treści symboliczne, przenikające się wzajemnie z wątkami patriotycznymi i biblijnymi, a także literackimi i alegoryczno-fantastycznymi. Ponadto nieprzerwanie realizował się jako portrecista, malując przy tym z wielką pasją podobizny własne.

W swoim życiu Malczewski sporo podróżował. W latach 1884-1885 wziął udział w naukowej ekspedycji Karola Lanckorońskiego do Małej Azji. Zwiedził także Grecję i Włochy. W latach 1885-1886 przebywał przez kilka miesięcy w Monachium. Po powrocie zamieszkał na stałe w Krakowie, gdzie został profesorem w Szkole Sztuk Pięknych (po 1900 roku przemianowanej na Akademię Sztuk Pięknych). Dwukrotnie był mianowany jej rektorem.

W 1886 roku na weselu córki profesorostwa Janczewskich artysta poznał Marię Gralewską, która rok później została jego żoną. W 1888 roku młodym państwu Malczewskim urodziła się córka Julia, a w 1892 roku syn Rafał – dziedzic ojcowskiego talentu i przyszły malarz. W tym samym czasie sztuka Malczewskiego osiąga pełnię dojrzałości. Doświadczenia monachijskie, młodopolska atmosfera Krakowa, a także klimat domu rodzinnego połączyły się i dojrzały w wielkich symbolicznych obrazach „Melancholia” (1894) i „Błędne koło” (1895-1897). Około 1900 roku artysta związał się z Marią Balową, która była przez lata największą spośród jego muz. Miłość ta zaważyła na charakterze twórczości Malczewskiego, który przedstawiał ukochaną we wszelkich obliczach – jako dumną Polonię, zwycięską Nike, kuszącą Eurydykę, spokojną Thanathos i zwodniczą chimerę.

Malczewski oprócz pracy na krakowskiej akademii, działał aktywnie w tamtejszym środowisku artystyczny i kulturalnym. Był współzałożycielem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” i należał także do Grupy Zero, z którymi licznie wystawiał. W ostatnich latach życia przebywał głównie w Lusławicach i Charzewicach koło Zakliczyna. Pod koniec życia dotknięty ślepotą, zmarł 8 października 1929 roku.