Polska, kolekcja prywatna

Wolfsburg, Kunstmuseum Wolfsburg, Małgorzata Mirga-Tas: An Alternative Story, 22.11.2025-15.03.2026. Høvikodden, Henie Onstad Kunstsenter, Małgorzata Mirga-Tas: An Alternative Story, 28.06-02.11.2025. Luzern, Kunstmuseum Luzern, Małgorzata Mirga-Tas: An Alternative Story, 08.03-15.06.2025. St Ives, Tate St Ives, Małgorzata Mirga-Tas, 19.10.2024-05.01.2025.

Sztuka Małgorzaty Mirga-Tas to niezwykle sugestywny dialog między bogatą kulturą romską a współczesnym dyskursem o tożsamości i godności. Jako pierwsza romska artystka reprezentująca Polskę na 59. Biennale w Wenecji w 2022 roku, Mirga-Tas zyskała międzynarodowe uznanie, budując barwną, patchworkową narrację o codzienności swojej wspólnoty. Jej twórczość jest świadomym mierzeniem się z antyromskimi stereotypami oraz próbą odczarowania wizerunku tej grupy etnicznej w sztuce europejskiej. Pracując z tkaniną, artystka tworzy dekoracyjne sceny, które z realizmem, a jednocześnie głęboką symboliką, ukazują siłę, tradycję i dumę Romów. Prezentowana praca „Still on the Journey” to monumentalna realizacja, która swoją formą nawiązuje do siedemnastowiecznych gobelinów, podnosząc status wizualnej opowieści do rangi wielkiej narracji historycznej. Dzieło przedstawia barwną karawanę w podróży – przez nasycone barwami pagórki i ukwiecone łąki mężczyźni jadą na koniach, a kobiety z dziećmi podążają na wozie ciągnionym przez masywne woły. Na czele tego korowodu hasa pies, dodając całości żywego, anegdotycznego charakteru. Płaska, niemal pop-artowska kompozycja o wyrazistych konturach i wibrujących wzorach staje się tu manifestem wolności i niezależności. Praca jest hołdem dla wędrownego trybu życia, który przez stulecia definiował romską historię jako znak swobody terytorialnej. Choć w Polsce lat 60. XX wieku nastąpiło przymusowe osiedlenie Romów, a ich tradycyjny nomadyzm ustąpił miejsca migracji ekonomicznej, dla artystki „podróż” pozostaje kluczowym symbolem duchowej tożsamości. To właśnie ten wątek – podjęty przez artystkę już na wystawie „Wyjście z Egiptu” w białostockiej Galerii Arsenał (2021) – staje się dla niej przestrzenią do erudycyjnej polemiki z historyczną ikonografią Romów. Mirga-Tas analizuje siedemnastowieczne akwaforty Jacques’a Callota oraz dziewiętnastowieczne litografie Auguste’a Raffeta, przejmując ich zewnętrzną, niekiedy dystansującą perspektywę, by nadać jej nowy, w pełni podmiotowy wymiar. W jej interpretacji dawna stygmatyzacja ustępuje miejsca afirmatywnej celebracji piękna i duchowego bogactwa romskiego życia. Fundamentem strategii twórczej Mirgi-Tas pozostaje jednak sam proces powstawania dzieła oraz metafizyka materii. Swoje kompozycje artystka realizuje w atelier w Czarnej Górze, współtworząc je z zespołem kobiet ze swego najbliższego otoczenia, w tym z członkiniami rodziny. Ten wspólnotowy, niemal rytualny charakter pracy nadaje płótnom wyraźny rys feministyczny i emancypacyjny. Wykorzystane tekstylia – fragmenty ubrań, zasłon czy pościeli – niosą w sobie intymny ładunek emocjonalny, będąc nośnikami osobistych historii osób bliskich artystce. Każdy ornament i ścieg staje się tu formą „materialnej pamięci”, czyniąc „Still on the Journey” dziełem o unikatowej sile wyrazu – poruszającym zapisem tożsamości, niezwykle cenionym w obiegu współczesnej sztuki wysokiej.

Małgorzata Mirga-Tas to jedna z najważniejszych polsko-romskich artystek współczesnych, która z tkaniny, patchworku i doświadczenia własnej społeczności stworzyła osobny, natychmiast rozpoznawalny język sztuki. Urodzona w 1978 roku w Zakopanem, dorastała i do dziś mieszka w Czarnej Górze na Spiszu. Ukończyła Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem, a następnie Wydział Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w 2004 roku obroniła dyplom zatytułowany „Tabor”, z pracą pisemną „Na szlaku wolności”. Już ten wczesny projekt, odwołujący się do romskiej kultury i doświadczenia wędrówki, zapowiadał główny kierunek jej twórczości. Kolejne lata przyniosły artystce rosnące uznanie: wyróżnienia na Bielskiej Jesieni, udział w 11. Berlin Biennale, 15. edycji documenta w Kassel, 14. Gwangju Biennale oraz wystawy w najważniejszych instytucjach europejskich. W 2020 roku otrzymała Paszport „Polityki” oraz Nagrodę Sztuki im. Marii Anto i Elsy von Freytag-Loringhoven. Przełomowym momentem była prezentacja „Przeczarowując świat” w Pawilonie Polskim podczas 59. Biennale Sztuki w Wenecji w 2022 roku – pierwsza w historii sytuacja, w której romska artystka reprezentowała narodowy pawilon na Biennale. Twórczość Mirgi-Tas wyróżnia się językiem wielkoformatowych kolaży i patchworków, zszywanych z wzorzystych tkanin, zasłon, obrusów i ubrań. Artystka tworzy z nich kompozycje barwne, dekoracyjne i zmysłowe, a jednocześnie głęboko zaangażowane. Opowiada historię społeczności romskiej z perspektywy wewnętrznej – bez folkloryzującego dystansu i uproszczonych wyobrażeń, które przez stulecia kształtowały zewnętrzny obraz Romów. Jej bohaterki i bohaterowie nie są anonimowymi figurami „inności”, lecz konkretnymi osobami: kobietami, rodzinami, sąsiadami, przodkami, uczestnikami wspólnej pamięci. Mirga-Tas buduje afirmatywną ikonografię Romów, przywracając widzialność grupie długo spychanej na margines życia społecznego i historii sztuki. Siła jej prac polega na tym, że prywatne historie zostają podniesione do rangi wielkiej narracji – z własnymi świętymi, mitologią, codziennością i godnością. Kolorowe tkaniny stają się u niej nie tylko tworzywem, lecz także nośnikiem pamięci: śladem ciała, domu, pracy kobiet i międzypokoleniowej opowieści. Dzięki temu jej sztuka jest zarazem intymna i monumentalna, lokalna i globalna – jakby z małych skrawków materiału artystka zszywała brakujący rozdział europejskiej historii sztuki.