Polska, kolekcja prywatna. Rempex, aukcja 18.04.2007, poz. 238. Rempex, aukcja 17.11.2004, poz. 227. Kraków, kolekcja dr. Wincentego Łepkowskiego.

Radom, Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu, Jacek Malczewski. Konteksty, 20 września 2024 – 5 stycznia 2025. Kazimierz Dolny, Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym, Wielka sztuka jest jak ocean głęboką…Malarstwo Jacka Malczewskiego, 23 kwietnia – 22 lipca 2018. Szczecin, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Malczewscy. Figura Syna, 7 czerwca – 23 lipca 2017. Kraków, Muzeum Krakowa, Pałac Krzysztofory, „W bój lećmy zwyciężać…”. W 150. rocznicę powstania styczniowego, 10 maja – 15 września 2013. Stalowa Wola, Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, Metafory i przestrzenie, 22 października – 27 listopada 2011. Zakopane, Miejska Galeria Sztuki im. Władysława hr. Zamoyskiego, Ku chwale artysty, 12 sierpnia – 2 października 2011. Warszawa, Muzeum Narodowe w Warszawie, Jacek Malczewski. Powrót, czerwiec – lipiec 2000. Warszawa, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Katalog wystawy jubileuszowej prac Jacka Malczewskiego, czerwiec 1925. Lwów, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Wystawa stu dzieł Jacka Malczewskiego, kwiecień – maj 1903.

Kozakowska-Zaucha U., Jacek Malczewski romantyczny, wyd. Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2022, s. 77. Wolska B.M., Malczewscy. Figura Syna [katalog wystawy], wyd. Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2017, nr kat. III.8, s. 86. Posiadała Z., Jacek i Rafał Malczewscy, Radom 2014, s. 148. W bój lećmy zwyciężać … W rocznicę 150 Powstania Styczniowego [katalog wystawy], wyd. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 2013, s. 28-29. Król A., Metafory i przestrzenie. Malarstwo Jacka i Rafała Malczewskich [katalog wystawy], wyd. Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, Stalowa Wola 2011, nr kat. 3, s. 13. Bołdok S., Jackowi Malczewskiemu w 150. rocznicę urodzin, [w:] „Gazeta Antykwaryczna”, nr 5/6 [98/99], 2004, s. 33. Micke-Broniarek E. [red.], Jacek Malczewski. Powrót [katalog wystawy], Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2000, s. 60-61. „Tęcza. Ilustrowane pismo tygodniowe”, R. 3, Z. 49, Poznań, 7.12.1929, s. nlb.

Katalog wystawy jubileuszowej prac Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Warszawa 1925, poz. 107, s. 10 (jako „Kędy droga”). Przewodnik po wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, nr III, Warszawa 1925, poz. 107, s. 8 (jako „Kędy droga”). Katalog wystawy stu dzieł Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów 1903, poz. 71, s. 50-51 (jako „Polonia”).

Oferowany obraz „Polonia – kędy droga” z 1900 roku zajmuje szczególne miejsce w twórczości Jacka Malczewskiego. Obok intensywnie eksplorowanych wątków roli artysty i sztuki oraz życia i śmierci szeroko pojęta tematyka patriotyczna stanowi niezwykle wyrazisty i nasycony emocjami obszar zainteresowań artysty. Wczesne dzieciństwo Malczewskiego przypadło na okres ferworu działań narodowo wyzwoleńczych spiętych klamrą dwóch wielkich powstań – listopadowego (1831) i styczniowego (1863), młodość naznaczona została dramatem upadku tego ostatniego. Wspomnienia atmosfery walk i klęski, słyszane z pierwszej ręki relacje powstańców i zesłańców syberyjskich oraz edukacja w majątku w Wielgiem odebrana od Adolfa Dygasińskiego – również byłego powstańca miały decydujący wpływ na sposób, w jaki Malczewski postrzegał kwestię „sprawy polskiej” w malarstwie. Wyobrażenie to odbiegało od wizji malarstwa historycznego narzucanej przez Jana Matejkę, co stało się z resztą przyczyną konfliktu pomiędzy mistrzem i uczniem. Malczewski wyszedł z tego starcia z przekonaniem o słuszności swojej postawy. W obszarze tematyki martyrologicznej odnalazł odpowiadające jego wrażliwości źródło inspiracji w skromniejszej ale emocjonalnie silnie nacechowanej twórczości Artura Grottgera oraz w poezji Juliusza Słowackiego. Obrazy o tematyce powstańczej malowane począwszy od lat 70. XIX wieku przez twórców takich jak Jacek Malczewski, Aleksander Gierymski i Antoni Piotrowski wniosły do malarstwa historycznego zupełnie nową jakość. Jednocześnie odpowiadały wrażliwości pokolenia, które na własnej skórze doświadczyło entuzjazmu a zaraz po nim goryczy 1863 roku. Daleki od patosu, który charakteryzował Matejkę, Malczewski snuł własną narrację wokół powstania styczniowego, której główna osią stały się tragiczne losy pojedynczych ludzi i rodzin. Świadectwem są wymowne obrazy powstające od początku lat 80. XIX wieku – „Śmierć wygnanki” (1882), „Śmierć na etapie” (1891), „Wigilia na Syberii” (1892), rozliczające się z bólem i straconą nadzieją. Na tle tych kompozycji obraz „Polonia – kędy droga”, namalowany blisko 40 lat po klęsce powstania, przemawia odmiennym językiem. Stery w narodzie przejmuje pokolenie, które wydarzenia z 1863 roku zna już tylko z opowieści, rany zabliźniają się, a przełom wieków zdaje się otwierać nowe możliwości. W odrętwieniu trwającej już ponad wiek niewoli naród potrzebował nadziei niczym kawałka słonecznego nieba wyglądającego zza gęstej warstwy chmur na obrazie Malczewskiego. Bohaterami kompozycji są młody, energiczny powstaniec, zapytana przez niego o drogę wiejska dziewczyna i na wskroś polski, zimowy krajobraz z drewnianą chałupą, bezkresnymi polami i sosnami okalającymi drogę. Obraz ten przywoływał wspomnienia tysięcy podobnych scen, jakie rozgrywały się blisko 40 lat wcześniej w każdym zakątku polskiej ziemi. Poruszająca scena ma wydźwięk symboliczny. Pytanie o drogę jest tu w istocie pytaniem o drogę ku Polsce. W oferowanym obrazie z 1900 roku tytułowa Polonia została przez artystę ukazana w drogim sercu krajobrazie polskiej ziemi spowitej śniegiem i czekającej na odrodzenie. Na przestrzeni lat 1905-1918 Malczewski podejmie kilkukrotnie ten temat a ucieleśnieniem Ojczyzny staną się posągowo piękne kobiety. Zrezygnowane, walczące a wreszcie triumfujące. W tym kontekście oferowany obraz należy postrzegać jako otwierający wielki cykl obrazów, którego centralnym motywem jest droga do niepodległości.

(…) był od dziecka naturą głęboko uczuciową i poetyczną; tkwiło w nim usposobienie liryczne melancholijne, skłonność do zadumy, smutku i egzaltacji.

(Szydłowski T., Jacek Malczewski. Monografie artystyczne, tom 5., Kraków–Warszawa 1925, s. 7)

Absolwent krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych w klasie Jana Matejki i paryskiej École des Beaux-Arts. Urodził się w 1854 roku w Radomiu jako jeden z czwórki rodzeństwa. Gdy miał jedenaście lat, zmarł jego jedyny brat, Teodor, co spowodowało u Jacka zainteresowanie mistycyzmem i duchowością. Wychowany w patriotycznej atmosferze domu rodzinnego oraz kształcony między innymi przez wybitnego literata Alfonsa Dygasińskiego – uczestnika powstania styczniowego – jako malarz obrał wątek patriotyczny za wiodący dla całej swojej twórczości. Jego wyrazem stały się obrazy syberyjskie i kolejne przedstawienia Ellenai, a także wprowadzana symbolika przedmiotów: kajdan, jakuckiej czapki czy wojskowego szynela.

W 1872 roku jego prace obejrzał sam Jan Matejko, który w liście do ojca młodego artysty pisał: „Rysunki kreślone ręką syna Pańskiego Jacka, zdają się wskazywać i obiecywać niepośledni talent malarski, którego rozwinięcia nie należy może zbyt długo przetrzymywać”. Za sprawą tej sugestii Malczewski przerwał naukę w gimnazjum i został przyjęty na pierwszy rok studiów w Szkole Sztuk Pięknych. W 1874 roku, podczas pobytu w Radomiu, namalował swój pierwszy olejny obraz – portret siostry Heleny przy fortepianie. W tym wczesnym okresie tworzył prace w duchu szkoły matejkowskiej, warsztatowo bardzo akademickie. Były to portrety, sceny rodzajowe i dzieła o tematyce patriotyczno-martyrologicznej. Od lat 90. w jego sztuce zaczęły pojawiać się treści symboliczne, przenikające się wzajemnie z wątkami patriotycznymi i biblijnymi, a także literackimi i alegoryczno-fantastycznymi. Ponadto nieprzerwanie realizował się jako portrecista, malując przy tym z wielką pasją podobizny własne.

W swoim życiu Malczewski sporo podróżował. W latach 1884-1885 wziął udział w naukowej ekspedycji Karola Lanckorońskiego do Małej Azji. Zwiedził także Grecję i Włochy. W latach 1885-1886 przebywał przez kilka miesięcy w Monachium. Po powrocie zamieszkał na stałe w Krakowie, gdzie został profesorem w Szkole Sztuk Pięknych (po 1900 roku przemianowanej na Akademię Sztuk Pięknych). Dwukrotnie był mianowany jej rektorem.

W 1886 roku na weselu córki profesorostwa Janczewskich artysta poznał Marię Gralewską, która rok później została jego żoną. W 1888 roku młodym państwu Malczewskim urodziła się córka Julia, a w 1892 roku syn Rafał – dziedzic ojcowskiego talentu i przyszły malarz. W tym samym czasie sztuka Malczewskiego osiąga pełnię dojrzałości. Doświadczenia monachijskie, młodopolska atmosfera Krakowa, a także klimat domu rodzinnego połączyły się i dojrzały w wielkich symbolicznych obrazach „Melancholia” (1894) i „Błędne koło” (1895-1897). Około 1900 roku artysta związał się z Marią Balową, która była przez lata największą spośród jego muz. Miłość ta zaważyła na charakterze twórczości Malczewskiego, który przedstawiał ukochaną we wszelkich obliczach – jako dumną Polonię, zwycięską Nike, kuszącą Eurydykę, spokojną Thanathos i zwodniczą chimerę.

Malczewski oprócz pracy na krakowskiej akademii, działał aktywnie w tamtejszym środowisku artystyczny i kulturalnym. Był współzałożycielem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” i należał także do Grupy Zero, z którymi licznie wystawiał. W ostatnich latach życia przebywał głównie w Lusławicach i Charzewicach koło Zakliczyna. Pod koniec życia dotknięty ślepotą, zmarł 8 października 1929 roku.