3. Jan Matejko - Wit Stwosz jako dziecko, 1855

  • Poprzedni

    Poprzednia praca

    Władysław Bakałowicz
    - Dama z pieskiem,

  • Następny

    Następna praca

    Józef Męcina-Krzesz
    - Porwanie piękności osmańskiej, 1881,

wszystkie obiekty

Opis obiektu

Matejko kilkukrotnie przedstawiał wydarzenia związane z postacią Wita Stwosza, pod którego urokiem był od lat młodzieńczych. Wynikało to bezpośrednio z fascynacji historią rodzinnego Krakowa zasilanej wspomnianym rozwojem ówczesnego starożytnictwa krakowskiego, którego główną siłę stanowili badacze, interpretatorzy i restauratorzy miejscowych zabytków. To między innymi pod wpływem takich postaci jak Władysław Łuszczkiewicz czy Józef Muczkowski znajdował się od lat 50. młody Jan Matejko. Jak pisał jego towarzysz z czasów studencki, Izydor Jabłoński, „robił [on] wycieczki dla zdobyczy kostiumowych, portretów i stylów w pomnikach architektonicznych i, co tylko Kraków w sobie mieści, zwiedzał. Zbierał po kościołach, klasztorach i innych budynkach notatki rysunkiem i akwarelą” (Wspomnienia o Janie Matejce, oprac. M. Treter, Lwów 1912). Wyjątkową rolę w kształtowaniu się artystycznych wizji Matejki odegrał Kościół Mariacki i znajdujący się tam ołtarz autorstwa Wita Stwosza. „Ołtarz Mariacki był dlań kopalnią na długo”, wspominał dalej Izydor Jabłoński. To właśnie dziedzictwo polskiej sztuki obecne jak nigdzie indziej w dziewiętnastowiecznym Krakowie a nie europejskie malarstwo stało się źródłem inspiracji dla młodego Matejki.

Sama postać Wita Stwosza była dla młodego malarza niezwykle frapująca. Późnogotycki rzeźbiarz niemieckiego pochodzenia przybył do Krakowa w 1477 roku z Norymbergii. Tamże, jeszcze przed 1476, ożenił się z Barbarą Hertz, oraz urodził się jego pierwszy syn Andrzej, później zakonnik. W Krakowie zaś na świat przyszedł ich drugi syn – Stanisław Stwosz. Po wykonaniu Ołtarza Mariackiego oraz paru innych zamówień (m.in. nagrobków króla Kazimierza Jagiellończyka i biskupa Piotra z Bnina) Stwosz w 1496 przeprowadził się z powrotem do Norymbergi.

„O artystycznym talencie Swtosza świadczy nie tylko manualna biegłość, osiągająca zresztą w jego dziełach poziom wirtuozowski. Nie tylko siła wizji plastycznej, która umożliwiła mu stworzenie niezwykłego theatrum w ołtarzu Mariackim, a równocześnie wyraziła się w swobodnie komponowanych, pełnych ekspresyjnego ruchu i głębi duchowego wyrazu małych figurkach proroków, umieszczonych na marginesie, w otoku sceny głównej. Przede wszystkim może realizm jego sztuki, rozumiany jako dostosowanie jej do potrzeb czasu, do mentalności środowiska, dla którego była tworzona” (Kębłowski J., Polska sztuka gotycka, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1983). Nie sposób nie dostrzec zbieżności w charakterze twórczości Wita Stwosza - uwypuklonych w powyższym tekście przez Janusza Kębłowskiego – z założeniami jakie przyjął Jan Matejko. Cztery wieki później patrzący na ołtarz w kościele NMP przy krakowskim rynku Matejko zdawał już sobie sprawę jak determinującym dla jego twórczości stanie się czerpanie z mądrości wielkiego rzeźbiarza i owo dostosowanie sztuki do aktualnej sytuacji wyrażające się w historyzmie. Wszystko to było bardzo bliskie wrażliwości i sposobowi odczuwania artysty. Mieczysław Treter pisał: „Dzieła Wita Stwosza o niezwykle potężnej ekspresji uczuciowej, przejawiającej się w każdej rzeźbionej postaci, w rysach twarzy, w ruchu i w geście, nawet w gwałtownym sfałdowaniu szaty – odpowiadały charakterowi Matejki i jego artystycznym aspiracjom, toteż one to właśnie – nie żadne inne wzory sztuki monachijskiej czy nawet paryskiej – wywarły wpływ największy, trwały i widoczny na artystę.” (Treter M., Matejko, Warszawa – Lwów 1939, s. 139-140).

Z owej fascynacji dawnym twórcą zrodził się oferowany portret Wita Stwosza jako dziecka, namalowany przez niespełna siedemnastoletniego Matejkę w 1855 roku. Dzieło unikatowe o klasie muzealnej przedstawia nam jasnowłosego chłopca wspartego o księgę i trzymającego nożyk do rzeźbienia. W tle po prawej stronie umieścił artysta fragment rzeźbionego w drewnie ołtarza z Chrystusem ukrzyżowanym. Każdy element kompozycji charakteryzuje się niezwykle precyzyjnym oddaniem detalu.

W czasie kiedy powstawał oferowany portret Jan Matejko był już autorem szeregu szkiców, studiów i portretów. Z obrazów o tematyce historycznej ukończył „Wjazd Henryka Walezego do Krakowa”, „Carów Szujskich wprowadzonych przez Żółkiewskiego na Sejm Warszawski przed Zygmuntem III w roku 1611” oraz „Władysław Jagiełło przed bitwą pod Grunwaldem”. Był już więc Matejko, mimo bardzo młodego wieku, aktywnym malarzem. W 1855 roku odbywał jeszcze studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych a w jego malarstwie zaczęło wyłaniać się głębsze zainteresowanie sztuką portretową. Niewątpliwie oferowany obraz „Wit Stwosz jako dziecko” stanowi jeden z najwcześniejszych przykładów tego gatunku w twórczości Matejki, który dziś uznawany jest za jednego z największych polskich portrecistów. Wyróżniała go spośród innych twórców gatunku umiejętność kreowania postaci o niezwykle wyrazistych, pełnych ekspresji rysach fizjonomicznych i psychicznych. O nieustającej fascynacji samym Witem Stwoszem świadczy fakt, że dziesięć lat po powstaniu oferowanej pracy Matejko powrócił do postaci rzeźbiarza dedykując mu tym razem obraz zatytułowany „Ociemniały Wit Stwosz z wnuczką” (1865). Obydwa przedstawienia gotyckiego twórcy – jako chłopca i starca – spinają niczym klamrą okres młodzieńczych zainteresowań Jana Matejki a ich cennym uzupełnieniem są m. in. monachijskie szkice do portretu z wnuczką (w której można dopatrzeć się rysów Teodory z Giebułtowskich, młodziutkiej wówczas żony malarza) i szkice z kościoła Mariackiego. Swoistym hołdem oddanym przez malarza Witowi Stwoszowi była monumentalna polichromia wykonana w tym samym kościele pod koniec życia Matejki, w latach 1889-1891.  

Oferowany obraz ma niezwykłą historię. Artysta podarował go jako honorarium za leczenie krakowskiemu medykowi dr S. Kopczyńskiemu. Już od lat 70. XIX wieku portret cieszył się dużym zainteresowaniem i był wielokrotnie opisywany w czasopismach i publikacjach naukowych. Bogata bibliografia dostarcza informacji również na temat stosowanych na przestrzeni ponad stu lat wobec obrazu tytułów (Wit Stwosz dzieckiem, Głowa Wita Stwosza młodzieńcem, Wit Stwosz w dziecięctwie, Głowa Wita Stwosza młodzieńca do pół figury, Wit Stwosz bawiący się snycerką). Począwszy od 1875 roku obraz regularnie gościł na wystawach organizowanych we Lwowie, Krakowie i Warszawie. Był już wówczas w rękach lwowskiej rodziny Dunin-Borkowskich. Ostatni publiczny pokaz portretu odbył się we Lwowie, w Galerii Narodowej w 1938 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej. Lata wojenne i powojenne przetrwał w kolekcjach prywatnych by powrócić w roku 2016 w ramach specjalnego pokazu zorganizowanego przez Dom Jana Matejki – Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, w którym przechowywany był jako depozyt.

Dziś to niezwykłe dzieło wprost z muzealnych sal trafia po raz pierwszy na rynek antykwaryczny. Ranga „Portretu Wita Stwosza jako dziecka” i stojącego za nim czołowego polskiego malarza XIX wieku nadaje temu wydarzeniu charakteru zupełnie unikatowego.

Proweniencja

Kraków, Muzeum Narodowe (depozyt)
Polska, kolekcja prywatna
Lwów, kolekcja rodziny Dunin-Borkowskich (od 1894 do przynajmniej 1938 roku)
Kraków, kolekcja dra Kopczyńskiego (dar od artysty prawdopodobnie jako honorarium za leczenie)

Wystawiany

Kraków, Dom Jana Matejki – Oddział Muzeum Narodowego, Wit Stwosz w twórczości Jana Matejki, 2019.
Kraków, Dom Jana Matejki– Oddział Muzeum Narodowego, pierwszy pokaz specjalny od roku 1938, listopad 2016 – grudzień 2017.
Lwów, Galeria Narodowa, 1938/39, Pawilon Jana Matejki na Powszechnej Wystawie Krajowej, 1894.
Warszawa, Salon Aleksandra Krywulta, 1881.
Kraków, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, 1880.
Lwów, Doroczna wystawa sztuk pięknych w Domu Narodowym, 1877.
Lwów, Ósma wystawa Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 1875.

Reprodukowany

Organisty A., Horzela D., Wokół Wita Stwosza: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej w Muzeum Narodowym w Krakowie, 19 – 22 maja 2005, Kraków 2006,
s. 370.
Sroczyńska K., Matejko. Obrazy olejne, wyd. Arkady, Warszawa 1993, s. 41, kat. 30.
Szypowska M., Jan Matejko wszystkim znany, Warszawa 1976; wyd. 4, Warszawa 1985, s. 31.
Gintel J., Jan Matejko. Bibliografi a w wypisach, wyd. 2, Kraków 1966 (wcześniejsze wyd.: Jan Matejko. Wypisy bibliografi czne, Kraków 1955), ss. 70, 80.
Płażewska M., Warszawski Salon Aleksandra Krywulta (1880-1906).
Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, X 1966, s. 391.
Wiercińska-Grabowska J., Bibliografi a, [w:] Materiały z sesji naukowej poświęconej twórczości artysty, 23 – 27. XI. 1957, Warszawa 1957, ss. 271-353, poz. 1311, 1218,
1333, 1341.
Witkiewicz S., Matejko, wyd. 2 powiększone, seria Nauka i Sztuka, t. 9, Lwów 1912; wcześniejsze wyd.: Kraków 1903, Lwów 1908 i późniejsze: Warszawa 1950, kat. 12.
Treter M., Matejko. Osobowość artysty, twórczość, forma i styl, Lwów 1939, s. 615.
Güttler J., Obrazy i rysunki Jana Matejki ze zbiorów lwowskich. Katalog wystawy, Lwów, Galeria Narodowa, 1938-1939, s. 13, poz. 7.
Jabłoński – Pawłowicz I., Wspomnienia o Janie Matejce, Lwów 1912, s. 15.
Swieykowski E., Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (1854-1904), Kraków 1905, s. 104.
Tarnowski S., Matejko, Kraków 1897, s. 504.
Gorzkowski M., Jan Matejko. Epoka lat najmłodszych. Wyjątki z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, Kraków 1895; wyd. 2 powiększone, Kraków 1896, s. 35.
Pawilon Jana Matejki na Powszechnej Wystawie Krajowej [katalog wystawy], Lwów 1894, s. 4, poz. 7.
Gorzkowski M., O artystycznych czynnościach Jana Matejki od lat jego najmłodszych tj. od r. 1850 do końca r. 1881, Kraków 1881, s. 40.
Katalog X wystawy TPSP we Lwowie 1877/1878, Lwów 1878, s. nlb., nr 173.
„Kłosy”, 1878, s. 171.
Tymczasowy katalog ósmej wystawy TPSP we Lwowie 1874/75, Lwów 1875, nr 51.

Nr katalogowy: 3

Jan Matejko (1838 - 1893)
Wit Stwosz jako dziecko, 1855


olej, płótno / 61 x 48 cm
sygn. l.g.: Jan Matejko rp 1855, na odwrocie niedokończony napis: Ten obraz […], na bocznych listwach blejtramu, u dołu, wyciśnięty w drewnie stempel firmy W. Koller CO in Wien.


Estymacja:
1 500 000 - 2 500 000 zł
349 651 - 582 751 EUR
387 597 - 645 995 USD

Aukcja Dzieł Sztuki 10 grudnia 2019

Aukcja:
10 grudnia 2019 r. godz. 19.00
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

Wystawa przedaukcyjna:
22 listopada - 10 grudnia 2019 r.
Dom Aukcyjny Polswiss Art
ul. Wiejska 20, Warszawa

Kontakt w sprawie obiektów:

galeria@polswissart.pl
tel.: +48 (22) 628 13 67

ZLECENIE LICYTACJI

Licytuj online

Zapytaj o obiekt   

Newsletter

Zapisując się na newsletter Domu Aukcyjnego Polswiss Art otrzymujesz: